Voor boeren geen genade, voor Defensie wel: kabinet meet met twee maten

Help mee door deze info met anderen op je socials te delen!

Een uitzondering die het kabinet stilletjes in de Wet op de defensiegereedheid heeft verwerkt, maakt pijnlijk duidelijk hoe de overheid met twee maten meet. Terwijl boeren al jaren worden gekneld door strenge stikstofregels, Natura 2000-verplichtingen en Europese richtlijnen, krijgt het Nederlandse leger via de nieuwe wet een ruime vrijstelling van precies diezelfde regels. Tweede Kamerlid Pepijn van Houwelingen (Forum voor Democratie) trekt aan de bel over deze opvallende tegenstrijdigheid.

Terwijl onze boeren door dit kabinet worden verwurgd lezen we in het wetsvoorstel op de “defensiegereedheid” dat onlangs naar de Kamer is verstuurd dat het leger zich niet aan de Habitat- en Vogelrichtlijn hoeft te houden vanwege “een dwingende reden van groot openbaar belang”.👇 pic.twitter.com/YuSl3b5As5

---Lees verder na dit advertentieblokje---

— Pepijn van Houwelingen (@PvanHouwelingen) June 28, 2026

Wat staat er in het wetsvoorstel?

Het wetsvoorstel voor de Wet op de defensiegereedheid, dat onlangs naar de Tweede Kamer is gestuurd, regelt dat militaire oefeningen en zogenoemde gereedstellingsactiviteiten kunnen worden uitgevoerd zonder dat daarvoor een omgevingsvergunning nodig is voor Natura 2000-activiteiten. Normaal gesproken gelden de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn als harde grenzen: wie schade toebrengt aan beschermde natuur, moet aan strenge voorwaarden voldoen of riskeert zware sancties. Voor Defensie wordt dat nu anders geregeld.

In de memorie van toelichting wordt deze uitzondering gerechtvaardigd met het argument dat de krijgsmacht haar eerste hoofdtaak — de verdediging van het grondgebied — anders niet kan uitvoeren. Het mag alleen als er geen alternatieven beschikbaar zijn, maar wat “geen alternatief” precies betekent, is rekbaar: tijdigheid, doelmatigheid, geloofwaardigheid en besluiten van internationale organisaties tellen allemaal mee als rechtvaardiging.

Brussel geeft groen licht

Opvallend is dat de Europese Commissie deze constructie expliciet heeft goedgekeurd. In het kader van een zogenoemd omnibuspakket voor defensiegereedheid heeft Brussel verduidelijkt dat lidstaten ruimte hebben om af te wijken van EU-regelgeving op grond van “hoger openbaar belang”, “openbare veiligheid” of “crisissituatie”. Defensiegereedheid wordt daarmee officieel erkend als een dwingende reden van groot openbaar belang — een term die normaal gesproken slechts in uitzonderlijke omstandigheden van toepassing is.

De Habitatrichtlijn en de Vogelrichtlijn, de twee Europese pijlers onder het Nederlandse natuurbeleid, kennen inderdaad dergelijke uitzonderingsclausules. Maar die zijn in het verleden nooit grootschalig ingezet voor een hele sector. Voor boeren geldt die flexibiliteit al lang niet meer — integendeel.

Boeren in de knel, leger vrijgesteld

Dit is precies het punt dat Van Houwelingen wil maken. Het Nederlandse stikstofbeleid heeft de agrarische sector de afgelopen jaren keihard geraakt. Boerenbedrijven werden uitgekocht, gedwongen te krimpen of met jarenlange juridische procedures opgezadeld vanwege mogelijke schade aan Natura 2000-gebieden. Zelfs minimale uitstoot kon het einde betekenen van een generaties oud familiebedrijf.

De overheid heeft bij die boeren nooit geroepen dat er sprake was van een “dwingende reden van groot openbaar belang” die een uitzondering rechtvaardigde. Voedselzekerheid, de continuïteit van de Nederlandse landbouw, de sociale structuur van het platteland — geen van deze argumenten woog zwaar genoeg. Voor het leger liggen de kaarten plotseling heel anders.

Wat zegt dit over de rechtsgelijkheid?

De kwestie raakt aan een fundamenteel rechtsprincipe: gelijke behandeling van gelijke gevallen. Als de overheid voor zichzelf — want het leger is een staatsinstelling — uitzonderingen bedingt bij Brussel, terwijl gewone burgers en ondernemers worden verpletterd door dezelfde Europese regels, ondermijnt dat het vertrouwen in de rechtsstaat.

Politiek gezien is het een explosieve combinatie: een uitgeput boerenland dat jarenlang is gevraagd offers te brengen voor de natuur, en een kabinet dat voor zijn eigen ministerie dezelfde natuur terzijde schuift zodra het uitkomt.

Wat nu?

Het wetsvoorstel ligt nu bij de Tweede Kamer. Of er een inhoudelijk debat komt over deze specifieke bepaling, is afwachten. De politieke druk vanuit de agrarische sector en oppositiepartijen zou kunnen leiden tot amendementen of aanvullende vragen aan de minister. Feit is dat de uitzondering nu op tafel ligt — en dat de vraag om gelijke behandeling zich niet meer laat negeren.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
boeren defensie dubbelstandaard Habitatrichtlijn natuurbescherming natuurwetgeving overheid Pepijn van Houwelingen stikstof Tweede Kamer Vogelrichtlijn Wet defensiegereedheid