De Wet Van Campen: waarom systemen zonder waarheid instorten

Help door deze info met je kennissen op je social media te delen!

Er is helaas geen gesproken versie van dit artikel beschikbaar

LightHouseTV publiceerde onlangs een uitgebreid gesprek tussen Flavio Pasquino en dr. Arend van Campen, waarin grote vragen centraal staan: Wat is informatie? Waarom falen maatschappelijke systemen? En leven we mogelijk in een simulatie? Het gesprek raakt aan natuurkunde, filosofie, politiek en ethiek, en mondt uit in een opvallend hoopvolle conclusie: systemen die de waarheid onderdrukken, kunnen op termijn niet blijven bestaan.

Van bijna-doodervaring naar natuurwet

Dr. Arend van Campen promoveerde op 65-jarige leeftijd, na een zoektocht die meer dan veertig jaar besloeg. Die zoektocht begon toen hij op 25-jarige leeftijd een bijna-doodervaring had na een anafylactische shock. Die gebeurtenis bracht hem tot een fundamentele vraag: wat is werkelijk, en waarom voelt onze samenleving zo vaak alsof zij niet functioneert?

Van Campen bestudeerde psychologie, filosofie, biologie en natuurkunde, en kwam uiteindelijk tot een overkoepelend inzicht: informatie is de sleutel tot het functioneren van alle systemen. Niet als abstract begrip, maar als een fysieke realiteit.

De Wet van Van Campen

Het centrale idee uit zijn promotieonderzoek noemt hij de Wet van Van Campen, ook wel de algemene wet van functionaliteit. Die wet stelt dat een systeem alleen kan functioneren wanneer het beschikt over optimale informatie. Dat geldt niet alleen voor machines of organisaties, maar ook voor samenlevingen en regeringen.

Een systeem faalt zodra het schade veroorzaakt aan één van vier fundamentele domeinen: het leven zelf, het menselijk welzijn, het milieu of de sociale cohesie. Wordt één van deze grenzen overschreden, dan functioneert het systeem niet langer in overeenstemming met de natuurkundige realiteit.

Informatie als fysieke realiteit

Eén van de meest opvallende stellingen in het gesprek is dat informatie niet immaterieel is. Informatie heeft massa en vereist energie. Het wissen van data kost energie, net zoals het opslaan of manipuleren ervan. Van Campen verwijst hierbij naar onderzoek van natuurkundige Melvin Vopson, die informatie zelfs beschouwt als een mogelijke vijfde toestand van materie.

Dit inzicht heeft verstrekkende gevolgen. Het betekent dat liegen, censureren en manipuleren geen vrijblijvende handelingen zijn. Ze kosten energie en verstoren de balans van een systeem. Waarheid spreken is, in natuurkundige zin, de minst energie-intensieve optie.

Censuur, ideologie en entropie

Vanuit dit perspectief wordt censuur meer dan een moreel of politiek probleem; het is een natuurkundig probleem. Door informatie weg te laten of te onderdrukken ontstaat entropie: wanorde. Ideologieën, zo stelt Van Campen, zijn daarom per definitie onhoudbaar, omdat zij altijd gebaseerd zijn op selectieve informatie.

Op korte termijn kan informatiecontrole effectief lijken. Geschiedenis en machtspolitiek laten zien dat systemen tijdelijk kunnen floreren door manipulatie en uitbuiting. Maar op langere termijn keert de schade terug in de vorm van sociale onrust, verlies van vertrouwen en systeeminstorting. Wat vaak wordt gezien als “karma” is simpelweg thermodynamica.

De paradox van macht en winst

Een terugkerende vraag in het gesprek is waarom grote bedrijven en machtsstructuren toch blijven kiezen voor strategieën die op leugen of onderdrukking zijn gebaseerd. Van Campen erkent dat dit op korte termijn winstgevend kan zijn, maar stelt dat zijn onderzoek en AI-modellen laten zien dat ook deze partijen uiteindelijk tekortkomen.

Door informatie te manipuleren creëren zij een permanent energietekort binnen hun eigen systemen. De kosten daarvan worden afgewenteld op mens, milieu of samenleving, totdat het systeem zichzelf ondermijnt.

Het universum als informatiesysteem

Het gesprek raakt ook aan de zogeheten simulatiehypothese: de mogelijkheid dat het universum fundamenteel computationeel is en bestaat uit informatie. Als alles uit bits bestaat, zou de werkelijkheid in theorie vergelijkbaar kunnen zijn met een geavanceerde simulatie.

Van Campen blijft hier voorzichtig. Hij beschouwt het niet als bewezen feit, maar als een plausibele hypothese. Wat voor hem belangrijker is, is dat de dagelijkse realiteit duidelijke grenzen kent. We kunnen niet door muren lopen of de zwaartekracht negeren. Die grenzen bepalen ook wat maatschappelijk mogelijk is.

Totalitarisme en de illusie van controle

De theorie wordt expliciet gekoppeld aan hedendaagse politieke ontwikkelingen zoals digitale identiteiten, surveillancesystemen en toenemende censuur.

Totalitaire systemen onderdrukken feedback en creativiteit, en snijden daarmee precies de informatiestromen af die nodig zijn om te blijven functioneren. Historisch gezien leiden zulke systemen onvermijdelijk tot hun eigen ondergang.

Een onverwacht hoopvolle conclusie

Ondanks de zware thema’s is de boodschap van het gesprek opvallend hoopvol. Informatie kan niet definitief worden vernietigd. Waarheid kost minder energie dan leugen. Systemen die structureel tegen de natuurwetten ingaan, corrigeren zichzelf of storten in.

De oplossing ligt volgens Van Campen niet in revolutie of dwang, maar in transparantie, feedback en realistische doelstellingen binnen de grenzen van de werkelijkheid. Wie die grenzen respecteert, bouwt systemen die duurzaam functioneren.

In die zin is het gesprek geen dystopisch verhaal, maar een uitnodiging: om opnieuw te leren denken in waarheid, informatie en verantwoordelijkheid – niet als morele idealen, maar als onvermijdelijke wetten van de natuur.

Over de auteur: Robin de Boer is economisch geograaf. Volg hem hier op Substack voor exclusieve content.
…

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
universum