Onthuld na 40 jaar: hoe de CIA nazi’s hielp ontsnappen en een nieuw leven bezorgde

Help ons door dit artikel met kennissen op je socials te delen!

Dat de CIA nazi’s naar Canada smokkelde na de Tweede Wereldoorlog is decennialang één van de best bewaakte staatgeheimen geweest — tot nu. Na veertig jaar stilte heeft de Canadese rechter geëist dat grote delen van een lang gecensureerd historisch onderzoeksrapport openbaar worden gemaakt. Wat er tevoorschijn komt, is ronduit schokkend: een georganiseerd systeem van valse identiteiten, bedrog richting bondgenoten en een CIA-officier die vervolgens gewoon zijn werk deed op de Amerikaanse ambassade in Ottawa.

Veertig jaar lang achtergehouden

Het zogeheten Rodal-rapport, officieel getiteld Nazi War Criminals in Canada, werd in de jaren tachtig opgesteld in opdracht van de Canadese overheid als onderdeel van de Deschênes Commissie — een onderzoekscommissie die tussen 1985 en 1986 oorlogsmisdadigers op Canadees grondgebied onderzocht. Grote delen van dit rapport werden meteen geheim verklaard en bleven dat tot voor kort. Pas nadat de Federal Court of Canada in september vorig jaar oordeelde dat de zwartgelakte secties vrijgegeven moesten worden, kwamen de details eindelijk naar buiten.

Valse papieren, nieuwe identiteiten en een bedrogen bondgenoot

Wat de vrijgegeven passages blootleggen, is grootschalig bedrog. Al in 1953 hadden Canadese visumfunctionarissen in Stockholm argwaan over vervalste documenten afkomstig van Amerikaanse bronnen. Een jaar later, in 1954, werd toenmalig RCMP-plaatsvervangend commissaris W.H. Kelly gecontacteerd door een Amerikaanse inlichtingenfunctionaris die vroeg om bepaalde immigranten zonder grondige screening toe te laten — puur op basis van Amerikaans gezag. Kelly rapporteerde dat er in 1953 al bijna veertig mensen op die manier Canada binnengekomen waren. Sommigen van hen stonden bekend als nazi-collaborateurs.

Nog explicieter is het geval van een individu dat in 1953 door Canadese autoriteiten was afgewezen, maar slechts drie maanden later opnieuw werd aangedragen — ditmaal met een volledig nieuwe identiteit en een ander stel documenten. Achter deze operatie zat de Counter Intelligence Corps (CIC), een Amerikaanse legerinlichtingendienst die na de oorlog berucht werd door onder andere de rekrutering van de gevreesde Gestapo-officier Klaus Barbie, die ze vervolgens naar Bolivia hielpen vluchten.

De CIA als reisagent voor oorlogsmisdadigers

Een andere onthulling betreft de zogeheten Research and Resettlement Branch van het Amerikaanse leger in Europa (USAREUR). Dit orgaan fungeerde volgens het Rodal-rapport als dekmantel voor de CIA en andere Amerikaanse inlichtingendiensten die zich bezighielden met de hervestiging van personen die hen diensten hadden bewezen. Historicus Jared McBride, hoogleraar aan de Universiteit van Californië in Los Angeles, noemt het wat het is: een rattenlijn. Een georganiseerde vluchtroute voor mensen die na de oorlog eigenlijk terecht hadden moeten staan.

Opvallend genoeg bleken sommige individuen zelfs voor de VS zelf te belastend om toe te laten — ondanks een bestaande regeling die ruimte bood voor honderd van zulke gevallen per jaar. Die personen werden vervolgens richting Canada gestuurd. Wat hen zo ongeschikt maakte voor de VS maar toch waardevol genoeg om elders onder te brengen, blijft vooralsnog zwartgelakt in het rapport.

CIA-man in Ottawa: de sleutelfiguur ontmaskerd

Eén van de meest explosieve onthullingen is de identiteit van de eerder anoniem gebleven Amerikaanse inlichtingenfunctionaris die de RCMP onder druk zette: het gaat om George McManus. Deze CIA-man was niet alleen betrokken bij het smokkelen van nazi’s naar Canada, hij werd daarna gewoon aangesteld als CIA-vertegenwoordiger in Ottawa — de Canadese hoofdstad. McManus was eerder de eerste directeur van het Defector Reception Center (DRC) in Frankfurt, een locatie waar nazileden en hun medewerkers na de oorlog werden verhoord en klaargestoomd voor een nieuw leven elders. Later dook hij op in Operation Mongoose, de CIA-operatie gericht op het destabiliseren van Cuba onder Fidel Castro.

Canada speelde het spelletje mee — en hield zijn mond

Misschien nog verontrustender dan het Amerikaanse bedrog is de Canadese reactie: men wist het, en deed er nauwelijks iets mee. Intern werd weliswaar vastgesteld dat het probleem op hoger niveau aangepakt moest worden, en het ministerie van Buitenlandse Zaken ontving uiteindelijk informatie van de Amerikanen — maar er “bleven twijfels bestaan over de authenticiteit en volledigheid” daarvan, aldus het rapport. Er zijn geen aanwijzingen dat Canada ooit officieel inzage heeft gevraagd in de Amerikaanse archieven. Historicus McBride is er duidelijk over: Canada heeft consequent geprobeerd de zaak te begraven in plaats van opheldering te eisen. “Het gebrek aan zelfrespect verbaast me,” zegt hij.

De diepere betekenis: macht boven gerechtigheid

Dit is geen verhaal over een handvol bureaucratische missers uit een ver verleden. Dit is het verhaal van westerse inlichtingendiensten die na de oorlog bewust kozen voor geopolitiek pragmatisme boven gerechtigheid. Oorlogsmisdadigers kregen nieuwe namen, nieuwe papieren en nieuwe levens — met medeweten en medewerking van overheden die het publiek vertelden dat ze de nazi’s hadden verslagen. Journalist Thomas Fazi vat het treffend samen: het nazisme stierf niet, het veranderde simpelweg van gedaante en nestelde zich in de structuren van de NAVO en westerse inlichtingendiensten. De vraag die overblijft, is hoeveel er nog verborgen ligt in Amerikaanse archieven — en of er ooit een regering de politieke moed zal hebben dat echt te willen weten.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
Canada CIA dekmantel Deschênes Commissie geheime documenten George McManus Koude Oorlog nazi's oorlogsmisdadigers ratline RCMP Tweede Wereldoorlog