Geen fout, toch ingetrokken: het ongemakkelijke verhaal achter de oversterftestudie die leidde tot ontslag

Help anderen door dit artikel met kennissen op je socials te delen!

Een onwelgevallige studie is ingetrokken — niet vanwege wetenschappelijke fouten, maar omdat het debat in de media de redactie niet zinde. Dat is de conclusie die arts Jona Walk trekt na de intrekking van een peer-reviewed studie over oversterfte in westerse landen tijdens en na de coronapandemie.

Wat stond er in de studie?

De teruggetrokken studie, gepubliceerd in BMJ Public Health, analyseerde oversterftecijfers in 47 westerse landen tussen januari 2020 en december 2022. De onderzoekers maakten gebruik van officiële overheidsdata — precies het soort data dat reguliere volksgezondheidsinstellingen standaard gebruiken. De conclusie was opvallend: meer dan drie miljoen overlijdens bovenop het verwachte aantal, waarbij de oversterfte in de meerderheid van de onderzochte landen aanhield ook ná de acute fase van de pandemie.

De auteurs stelden uitdrukkelijk geen oorzakelijk verband vast. Ze riepen op tot verder onderzoek naar drie factoren die vóór de pandemie niet bestonden: de covid-infectie zelf, de ingevoerde maatregelen en de coronavaccins. Een oproep tot onderzoek — niet meer, niet minder.

Geen wetenschappelijke fout, wel een politiek probleem

Dat The BMJ de studie heeft ingetrokken, heeft niets te maken met fouten in de methode, de data of de analyse. Dat erkent de redactie zelf. De opgegeven reden: de discussiesectie zou “ongebalanceerd” zijn. En dat oordeel kwam niet tijdens de peer review — een proces dat negen maanden duurde — maar pas lang ná publicatie, nadat journalisten berichtten over de studie op een manier die de redactie niet aanstond.

Jona Walk omschrijft dit scherp: de auteurs worden gestraft voor wat anderen over hun werk schreven. Dat is geen wetenschappelijk argument, dat is politiek. Ze schreef samen met anderen een brief aan de redactie van het tijdschrift om de intrekking tegen te gaan.

Yesterday @bmj_latest retracted a paper on Covid-19 and excess mortality. There were no methodological, data or analysis flaws in the paper. The BMJ’s reason? They found the discussion ‘unbalanced’. They came to that conclusion not during editorial consideration or extensive peer… pic.twitter.com/qIuJ9a9ZWa

— Jona Walk (@JonaWalk) August 12, 2026

Saskia Mostert spreekt de Amerikaanse Senaat toe

Hoofdauteur Saskia Mostert stapte na de publicatieperikelen op uit haar functie bij het Prinses Máxima Centrum. In juni getuigde ze voor de Amerikaanse Senaatscommissie voor Binnenlandse Veiligheid. Haar verhaal is confronterend.

Arts-onderzoeker Mostert beschreef hoe overheden en media tijdens de pandemie psychologische technieken inzetten om gedrag te sturen — zonder dat het publiek daar weet van had of toestemming voor gaf. Denk aan emotionele berichtgeving, polarisatie en het onderscheid tussen “waardige” slachtoffers (covidpatiënten) en “onwaardige” slachtoffers (mensen die schade leden door lockdowns of vaccins).

Ze legde ook uit hoe censuur en onderdrukking werken in de praktijk: via “factcheckers”, schaduwverbanning, deplatforming en officiële integriteitsonderzoeken die worden ingezet als instrument om kritische wetenschappers het zwijgen op te leggen.

Tunnelvisie als beleidswapen

Mostert wees in haar getuigenis ook op de rol van private investeringen in de volksgezondheid. De enorme vermogensconcentratie bij een handvol individuen en de verwevenheid van dat kapitaal met filantropische initiatieven, internationale gezondheidsorganisaties en mediabedrijven vervormt het publieke debat. Journalistieke subsidies van partijen met commerciële belangen in de farmaceutische sector zijn geen neutrale giften — ze sturen de berichtgeving.

Dat patroon verklaart mede waarom een studie die simpelweg vraagt om onderzoek naar oversterfte, werd weggezet als “antivax, complottheorie en desinformatie.” Terwijl de data gewoon van overheden afkomstig zijn en de auteurs uitdrukkelijk geen oorzakelijk verband legden met vaccins.

Een gevaarlijk precedent

Het is niet de eerste keer dat een BMJ-studie ingetrokken wordt onder maatschappelijke druk, maar het precedent dat hier wordt geschapen is uitzonderlijk verontrustend. Als tijdschriften wetenschappelijke publicaties kunnen schrappen omdat journalisten er iets “verkeerds” over schrijven, dan is de redactionele onafhankelijkheid van de wetenschap een illusie.

Mostert benadrukte dat haar zaak geen uitzondering is. In Nederland werden meer dan tachtig artsen en wetenschappers gedocumenteerd die soortgelijke druk ondervonden. In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland werden zestig hoogleraren uit hun functies gezet vanwege ongehoorzaamheid. In Nederland is inmiddels een taskforce opgericht die deze systematische aanvallen op academische vrijheid in kaart brengt.

De aanhoudende oversterfte in westerse landen blijft ondertussen onverklaard. De studie die vroeg om onderzoek daarnaar, is ingetrokken. En de wetenschapper die haar leven wijdde aan het stellen van die vraag, verloor haar baan. Dat zou iedereen moeten verontrusten — ongeacht wat je van coronavaccins vindt.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
academische vrijheid Big Pharma BMJ censuur coronabeleid COVID-19 vaccins oversterfte Princess Máxima Centrum Saskia Mostert wetenschappelijke integriteit wetenschapscensuur