Burgerverzet bereikt Den Haag: recht op leven zonder digitale identiteit op politieke agenda

Help mee door dit met je vrienden op je social netwerk te delen!

De vaste commissie voor Digitale Zaken van de Tweede Kamer heeft toegezegd een formele Verklaring over het ‘recht op leven zonder digitale identiteit’ te bespreken tijdens een commissiedebat. Ondertussen groeit het maatschappelijk verzet gestaag — ook in steden als Heerlen, dat door critici inmiddels wordt omschreven als een proeftuin voor de ‘social digital twin’.

Van themanummer tot politieke agenda

In september kwam De Andere Krant met het themanummer getiteld ‘De digitale fuik – kunnen we nog ontsnappen?’. In amper drie weken tijd werden meer dan duizend extra exemplaren besteld via de webshop, en bijna vijfduizend kranten werden gratis verspreid door vrijwilligers door het hele land. Van de bijbehorende flyer Nee tegen digitale controle gingen inmiddels 25.000 exemplaren de deur uit. Een online petitie tegen de digitale identiteit werd al meer dan zevenduizend keer ondertekend.

Wat is de EDI-Wallet precies?

De overheid wil volgend jaar aan iedere Nederlander een zogenaamde EDI-Wallet aanbieden: een digitale portemonnee voor je identiteitsgegevens. Hiermee kun je je online identificeren bij banken, overheidsinstanties en andere dienstverleners. De lancering had oorspronkelijk eind dit jaar gepland gestaan, maar liep vertraging op vanwege aanhoudende technische en organisatorische problemen. Critici zien dat uitstel als een teken dat het project verre van rijp is — en als extra reden om de rem erop te zetten.

Vrijwillig in theorie, verplicht in de praktijk

Het officiële verhaal is dat gebruik van de Wallet vrijwillig is. Maar zowel Privacy First als diverse Kamerleden prikken door die redenering heen. Want wat betekent ‘vrijwillig’ als banken, zorgverzekeraars of andere instanties straks simpelweg weigeren je zonder Wallet te helpen? Privacy First stelt in een brief aan de Kamercommissie voor Digitale Zaken dat de vrijwilligheid op dit moment uitsluitend theoretisch is vastgelegd. In de praktijk dreigt een stille verplichting te ontstaan, waarbij digitale identiteitsweigeraars steeds verder worden buitengesloten van de samenleving.

Eerder al, eind 2022, nam de Tweede Kamer een motie aan van de SP die de regering opriep niet in te stemmen met de Europese plannen voor de Wallet. De regering legde die motie simpelweg naast zich neer. Een democratisch signaal, genegeerd. Voor velen is dat veelzeggend.

Big Tech aan het stuur

Een andere serieuze zorg betreft de rol van private partijen bij de uitrol van de Wallet. Privacy First waarschuwt dat het gevaarlijk is om commerciële bedrijven te laten bepalen hoe identiteitsgegevens worden beheerd. Waar identiteitsbewijzen en rijbewijzen een exclusieve overheidstaak zijn, dreigt de digitale identiteit straks in handen te vallen van partijen als Google en Apple. Kleine onafhankelijke aanbieders hebben geen schijn van kans op deze ‘markt’, aldus de privacywaakhond. Het risico op datalekken, misbruik en commerciële exploitatie van uiterst gevoelige persoonsgegevens is daarmee ronduit onaanvaardbaar. Privacy First concludeert: invoering van de EDI-Wallet is op dit moment onverantwoord.

Een nieuw mensenrecht als wapen

Bezorgde burgers sloegen de handen ineen en stelden een Verklaring op waarin een nieuw mensenrecht wordt geformuleerd: het recht om te leven zonder digitale identiteit. De kern van het voorstel is simpel maar krachtig — elke vorm van discriminatie of benadeling van digitale identiteitsweigeraars moet bij wet worden verboden. Die Verklaring werd opgestuurd naar de vaste commissie Digitale Zaken én naar de individuele commissieleden. Op 2 oktober bevestigde de commissie schriftelijk dat de Verklaring besproken zal worden tijdens een commissiedebat over ‘digitale grondrechten en data-ethiek’, gepland op 11 februari volgend jaar. De initiatiefnemers laten weten maximale druk te blijven uitoefenen om concrete wettelijke bescherming af te dwingen.

Heerlen als testlab voor digitale controle

Ondertussen groeit ook lokaal het verzet. In Heerlen, dat door insiders al wordt aangeduid als een ‘social digital twin’-stad — een omgeving waar bewoners en hun gedrag in toenemende mate digitaal worden gespiegeld en geanalyseerd — neemt de weerstand toe. Critici zien Heerlen als een voorbode van wat ons nationaal te wachten staat als de overheid haar digitaliseringsagenda ongehinderd kan doorzetten.

De druk op Den Haag neemt toe

De combinatie van massale burgerbetrokkenheid, een petitie met duizenden handtekeningen, een privacywaakhond die alarm slaat en Kamerleden die moeilijke vragen stellen, maakt duidelijk dat de overheid dit dossier niet stilletjes kan doorsluizen. De vraag is of de politiek ditmaal wel gehoor geeft aan de zorgen van gewone burgers — of dat ook deze signalen in een bureaula verdwijnen. Wie de geschiedenis van dit dossier kent, houdt zijn hart vast.

Je kunt de petitie hier tekenen.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
Big Tech burgerrechten De Andere Krant digitale controle digitale grondrechten digitale identiteit EDI-Wallet petitie privacy Privacy First surveillance Tweede Kamer