Publieke omroepbestel op slot: nooit meer ruimte voor nieuwe geluiden

Help mee door deze info met je vrienden op je social netwerk te delen!

Het publieke omroepbestel op slot — dat is in een notendop wat er volgens Kamerlid Pepijn van Houwelingen (Forum voor Democratie) staat te gebeuren als de plannen van onderwijsminister Letschert (D66) doorgaan. Niet alleen dreigt Ongehoord Nederland (ON!) van de buis te verdwijnen, maar een nieuwe wetswijziging maakt het voortaan onmogelijk dat ooit nog een buitenstaander het omroeplandschap betreedt. De deur gaat definitief dicht, de ladder wordt opgehaald.

Wat staat er precies op het spel?

Minister Letschert, die afgelopen weekend nog vrolijk meedanste op het D66-congres, presenteert een ingrijpende hervorming van het publieke omroepstelsel. Het huidige open bestel — waarbij omroepen in principe altijd konden toetreden als zij bewezen voldoende leden te hebben en een eigen geluid te vertegenwoordigen — wordt vervangen door een systeem van vier gesloten omroephuizen. Die huizen stellen gezamenlijk een aanbodplan op, dat vooraf en achteraf wordt getoetst door onafhankelijke instanties.

Klinkt netjes op papier. In de praktijk betekent het dat er geen mechanisme meer bestaat waarmee een nieuwe omroep van buiten het systeem naar binnen kan. Het bestel wordt in beton gegoten.

Niet alleen is de minister van plan ON! van de buis te halen. Ze komt ook met een wetswijziging waardoor in de toekomst nooit meer een nieuwe omroep het bestel ooit nog kan gaan betreden. Daarmee wordt het bestel definitief op slot gezet voor ongehoorde geluiden. pic.twitter.com/dAKPZuxXZb

— Pepijn van Houwelingen (@PvanHouwelingen) September 29, 2026

De geboorte van ON! bewees dat het stelsel faalde

Het is bepaald geen toeval dat Ongehoord Nederland überhaupt bestond. De omroep werd opgericht omdat een groot deel van de Nederlandse bevolking zich jarenlang niet herkende in het aanbod van de publieke omroep. De evaluatiecommissie die de publieke omroep beoordeelde, was daar zelf ook kritisch over: de kernwaarden van pluriformiteit werden onvoldoende nageleefd.

ON! was dus het directe bewijs dat het stelsel niet leverde wat het beloofde. Nu datzelfde stelsel grondig wordt verbouwd, lijkt de conclusie echter niet te zijn dat er structureel ruimte moet komen voor andersdenkenden. De conclusie lijkt eerder: de deur verder dichtmetselen en de bestaande partijen collectief verantwoordelijk maken voor diversiteit. Dat is alsof je een slager vraagt om zijn eigen vlees te keuren.

Minister Letschert schuift verantwoordelijkheid door

Tijdens het Kamerdebat verdedigde Letschert haar plannen met de stelling dat de wettelijke verantwoordelijkheid voor pluriformiteit voortaan bij de NPO en de omroephuizen ligt, niet bij de minister zelf. Er komen ‘waakhonden’ die vooraf en achteraf toetsen. Over vijf of tien jaar kan de Kamer eventueel ingrijpen als het misloopt.

Van Houwelingen sneed daar direct doorheen: dit is precies het verhaal dat de afgelopen decennia ook werd verteld, terwijl intussen zonneklaar was dat het stelsel helemaal niet pluriform was. Steeds opnieuw klonk het geruststellende antwoord dat het systeem prima werkte — tot ON! het tegendeel bewees door simpelweg te bestaan.

Het democratische argument dat Letschert niet kon weerleggen

Van Houwelingen trok een vergelijking die raak was: stel je voor dat we in de politiek zouden zeggen dat we genoeg partijen hebben, dat de bestaande partijen samen maar moeten zorgen voor voldoende diversiteit, en dat er nooit meer nieuwe partijen kunnen ontstaan. Niemand zou dat accepteren. Toch is dat precies de logica die nu op het omroepbestel wordt toegepast.

Cui bono: wie heeft belang bij een gesloten bestel?

De vraag die zich opdringt is simpel: wie profiteert hiervan? De vier omroephuizen die straks het publieke omroeplandschap domineren, hoeven zich geen zorgen meer te maken over concurrentie van buiten. Geen ongemakkelijke nieuwkomers die laten zien wat zij nalaten. Geen omroepen die een publiek aanspreken dat zich al jaren niet gehoord voelt.

Dat een D66-minister dit systeem ontwerpt, is weinig verrassend. D66 heeft altijd een bijzondere band gehad met de publieke omroep en de culturele elite die daarbinnen opereert. Het is dan ook pikant dat Letschert haar hervormingsplannen presenteert terwijl haar partijgenoten op het D66-congres feestvieren — terwijl een onafhankelijke omroep die een miljoenenpubliek bereikte, langzaam wordt weggewerkt.

Wat nu?

Het wetsvoorstel ligt momenteel in de internetconsultatiefase. Burgers en organisaties kunnen formeel reageren. Of die reacties iets uitmaken, is een tweede. De politieke wil bij de coalitie lijkt aanwezig om dit door te drukken, en de Kamer zal zich moeten uitspreken over een hervorming die het medialandschap voor generaties kan bepalen. Wie gelooft dat een handjevol omroephuizen met een wettelijke taakstelling vanzelf zorgt voor échte diversiteit van geluid, heeft de afgelopen dertig jaar niet goed opgelet.

Het publieke omroepbestel op slot — en de sleutel verdwijnt in de la van Den Haag.

Je kunt hier je mening geven over het wetsvoorstel.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
bestelhervorming censuur D66 mediabeleid mediawet minister Letschert NPO omroephervorming Ongehoord Nederland Pepijn van Houwelingen pluriformiteit publieke omroep