Poetin zei ja, Zelensky zei nee: de vredesdeal die honderdduizenden levens had kunnen redden

Help door dit met je vrienden op je social media te delen!

In 2023 lag er een vredesplan voor Oekraïne op tafel, Poetin stemde ermee in — maar Zelensky weigerde het ook maar te bespreken. Dat onthult een uitgebreid reconstructiestuk in het FT Magazine, bevestigd door meerdere betrokkenen, waaronder een zittend Oekraïens parlementslid. De vraag die nu door internationale commentatoren wordt gesteld: hadden honderdduizenden levens gered kunnen worden?

Een geheim kanaal tussen twee werelden

Het verhaal begint in de vroege ochtenduren van maart 2022, een week na de Russische inval. Richard Conn, een Amerikaanse advocaat uit Connecticut met nauwe banden in Moskou, kreeg een alarmerend telefoontje via een versleutelde lijn. De boodschap was duidelijk: Poetin overwoog het gebruik van tactische kernwapens. De beller, een Russische zakenman met directe toegang tot het Kremlin, was in paniek. “Jullie gaan richting de Derde Wereldoorlog,” zou hij gezegd hebben.

Conn schakelde snel. Hij nam contact op met Eric Green, de toenmalige directeur voor Rusland bij de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad, en begon te werken aan wat hij later “het Platform” zou noemen: een informeel diplomatiek kanaal buiten de officiële kaders om. Daarvoor had hij twee cruciale bondgenoten nodig: Bob Foresman, een Amerikaanse bankier met jarenlange ervaring in Moskou, en Matthias Warnig, een voormalige Stasi-officier die al decennialang bevriend is met Poetin.

De man die Poetin kon bereiken

Warnig is geen onbekende naam. De voormalige Oost-Duitse spion leerde Poetin kennen in de jaren tachtig in Dresden en bouwde sindsdien een band op die zelfs de Russische president zelf als hecht omschrijft. Toen Poetins vrouw in de vroege jaren negentig ernstig gewond raakte bij een auto-ongeluk, stuurde Poetin zijn twee oudste dochters naar Warnig in Duitsland. Later leidde Warnig het Nord Stream-pijpleidingproject en bezat hij toegang tot de Russische president die vrijwel niemand in het Westen had.

Oud-ambassadeur Michael McFaul maakte ooit een lijstje van westerlingen met directe toegang tot Poetin. De namen die erop stonden: Henry Kissinger, Rex Tillerson en Steven Seagal. Warnig, zegt McFaul, zou bovenaan dat lijstje hebben moeten staan.

Het vredesvoorstel: concreet en vergevorderd

In januari 2023 kwamen de vier betrokkenen — Conn, Foresman, Warnig en de Oekraïense filmproducent Alexander Rodnyansky — samen op Gran Canaria om een vredesvoorstel uit te werken. De contouren waren opmerkelijk concreet. Rusland zou zijn troepen terugtrekken uit het grootste deel van de vier provincies die het net had “geannexeerd”. De nieuwe frontlijn zou ruwweg overeenkomen met de situatie van vóór 24 februari 2022: Rusland behoudt de Krim en het deel van de Donbas dat het al vóór de inval controleerde. Oekraïne erkent de Russische controle over de Krim, maar hoeft die niet formeel als Russisch grondgebied te erkennen. Als tegenprestatie krijgt Rusland een onbelemmerde landcorridor naar de Krim — aangelegd en betaald door Moskou zelf. Oekraïne ontvangt veiligheidsgaranties van NAVO-lidstaten.

Oekraïens parlementslid Oleksiy Gontsjarenko, die het plan bevestigt, voegt toe dat Rusland ook bereid was de Zaporizja-kerncentrale op te geven en dat de bevroren Russische tegoeden van 300 miljard euro zouden worden ingezet voor de wederopbouw van heel Oekraïne, inclusief de bezette gebieden. Roman Abramovich speelde daarin een sleutelrol, naast Rodnyansky.

Poetin zei ja — Zelensky zei nee

Warnig ging met het document naar Moskou. Poetin las het door, maakte aantekeningen en was akkoord met het voorstel over de frontlijn. “Als we het eens kunnen worden over de grens en over de NAVO, kunnen we daarna over al het andere praten,” zou Poetin tegen Warnig hebben gezegd.

Rodnyansky reisde vervolgens naar Kiev. Maar Zelensky en zijn machtige stafchef Andriy Yermak weigerden het document serieus te nemen. Ze geloofden dat ze betere resultaten konden halen op het slagveld en waren niet bereid enige territoriale concessie te doen. Rodnyansky vergeleek hun houding met de verwachting dat het Russische leger plotseling uiteen zou vallen “zoals het leger van Sauron aan het einde van Lord of the Rings.” De Oekraïners lachten.

Washington trok de stekker eruit

Intussen liep ook de Amerikaanse steun voor het kanaal stuk. Poetin had zijn buitenlandadviseur Joeri Oesjakow ingelicht over het bestaan van het Platform en hem gevraagd de Amerikaanse betrokkenheid te verifiëren bij Jake Sullivan, de nationale veiligheidsadviseur. Sullivan zou Oesjakow hebben laten weten dat de VS het kanaal niet kenden en al voldoende eigen communicatielijnen hadden. Daarmee was het lot van het vredesplan bezegeld.

Betrokkenen wijzen erop dat de mislukte Oekraïense tegenaanval in de zomer van 2023 en de sindsdien sterk gestegen Russische eisen bewijzen dat dit een gemiste kans was. Joelia Mendel, oud-woordvoerster van Zelensky, formuleerde het scherp: stel je voor hoeveel levens er gered hadden kunnen worden, hoeveel van de energie-infrastructuur nog intact zou zijn en hoe anders de economische situatie er nu had uitgezien.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
back-channel diplomatie geheime diplomatie Jake Sullivan Matthias Warnig nucleaire dreiging Oekraïne Poetin Rusland vredesonderhandelingen Zelensky