Gevangenisstraf om een vragenlijst? De Tweede Kamer weigert die mogelijkheid uit te sluiten

Help door dit met jouw kennissen op je social netwerk te delen!

Een celstraf voor jongeren die weigeren de Defensie-enquête in te vullen — het klinkt als iets uit een dystopische roman, maar de Tweede Kamer heeft deze week de deur naar deze mogelijkheid wagenwijd opengezet. Een meerderheid van de Kamer stemde namelijk tégen een motie die uitdrukkelijk zou hebben verboden om jongeren een vrijheidsstraf op te leggen wanneer zij weigeren een verplichte Defensie-enquête in te vullen. Met andere woorden: het kabinet houdt de optie om jongeren achter slot en grendel te zetten gewoon open.

Wat er precies in de motie stond

De strekking van de motie was helder en niet erg ingewikkeld: vraag de regering om uitdrukkelijk uit te sluiten dat jongeren een vrijheidsstraf riskeren als zij de Defensie-enquête niet invullen. Een logische vraag, zou je zeggen, als je gelooft dat een democratische rechtsstaat terughoudend moet zijn met het opsluiten van burgers die een formulier weigeren in te vullen. Maar blijkbaar denkt een ruime Kamermeerderheid daar anders over.

Wie stemde voor, wie stemde tegen?

De fracties die de motie steunden — en dus wél wilden uitsluiten dat jongeren de gevangenis ingaan voor het niet invullen van een enquête — waren: PRO, SP, Volt, Partij voor de Dieren, DENK, BBB, Mona Keijzer, Groep Markuszower, de PVV en Forum voor Democratie.

De partijen die tégen stemden, en dus geen bezwaar maken tegen een eventuele celstraf voor het weigeren van de enquête, omvatten naast de coalitiepartijen ook de ChristenUnie, SGP, JA21 en de ouderenpartij. Dat uitgerekend partijen die zich profileren op traditionele waarden als gezin en vrijheid, geen moeite lijken te hebben met het opsluiten van jongeren die een vragenlijst links laten liggen, is op zijn minst opvallend te noemen.

Het kabinet ontraadde de motie

Nog veelzeggender is het feit dat het kabinet zelf de motie heeft ontraden. De regering wilde dus uitdrukkelijk niet vastleggen dat jongeren vrijuit gaan als zij de Defensie-enquête naast zich neerleggen. Dat zegt iets over de richting waar dit kabinet naartoe wil: een stapsgewijs escalatiemodel waarbij vrijblijvendheid plaatsmaakt voor verplichting, en verplichting vervolgens kan worden afgedwongen met strafrechtelijke middelen.

Dit is geen speculatie: in de overwegingen van de motie zelf wordt het zogeheten escalatiemodel van het kabinet expliciet beschreven. Eerst een verplichte enquête, daarna stapsgewijs toewerken naar een selectieve opkomstplicht. Elke stap normaliseert de volgende. En wie denkt dat de overheid stopt bij een papieren vragenlijst, heeft de afgelopen jaren niet goed opgelet.

Dienmodel: de opbouw naar verplichte dienstplicht

Het zogenaamde ‘dienmodel’ van Defensie is de strategische blauwdruk achter dit alles. De overheid werkt daarin aan een systeem waarbij jongeren in toenemende mate worden ingezet voor defensietaken — aanvankelijk op vrijwillige basis, maar met een duidelijke infrastructuur die klaarstaat zodra de politieke wil er is om door te pakken. De verplichte enquête is de eerste concrete stap: zodra je als jonge Nederlander verplicht bent een formulier in te vullen, ben je als burger al formeel onderdeel geworden van een militair registratiesysteem.

Meerderheid van de Tweede Kamer wil niet uitsluiten dat jongeren in de toekomst wellicht gevangen zullen worden gezet als ze de Defensie-enquête niet invullen, naast de coalitiepartijen vinden de ouderenpartij, CU, SGP en JA21 het geen probleem deze jongeren gevangen te zetten.👇 https://t.co/qqDlTtO73n

— Pepijn van Houwelingen (@PvanHouwelingen) October 10, 2026

Kamerlid Van Houwelingen luidt de noodklok

Het is Forum voor Democratie-Kamerlid Pepijn van Houwelingen die de aandacht op deze stemming heeft gevestigd. Zijn waarschuwing is direct: de meerderheid van de Tweede Kamer heeft er geen probleem mee dat jongeren de gevangenis in kunnen gaan voor iets wat neerkomt op het weigeren van een enquête. Dat is geen overdrijving — het is wat de stemmingsuitslag feitelijk betekent.

Terwijl de grote media druk bezig zijn met andere zaken, gaat hier een fundamentele verschuiving in de verhouding tussen burger en staat vrijwel geruisloos door de Kamer. Stap voor stap, wet voor wet, motie voor motie.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
celstraf defensie dienmodel dienstplicht Dobbe jongeren kabinet militaire keuring opkomstplicht Tweede Kamer Van Baarle vrijheidsstraf