Wat schuilt er onder Antarctica? Wetenschappers onderzoeken enorme zwaartekrachtanomalie

Help ons door deze info met kennissen op je social media te delen!

Er is helaas geen gesproken versie van dit artikel beschikbaar

In de media wordt de aandacht gevestigd op een opmerkelijk geologisch fenomeen onder Antarctica: een sterke zogenoemde zwaartekrachtanomalie, ook wel “gravity hole” genoemd. Volgens recente wetenschappelijke studies bevindt zich onder het zuidpoolcontinent één van de sterkste afwijkingen in het zwaartekrachtsveld van de aarde.

Door variaties in de dichtheid van gesteenten in de aardkorst en mantel verschilt de zwaartekracht licht van plaats tot plaats. Waar minder massa aanwezig is in de ondergrond, is de zwaartekracht iets zwakker. Zulke afwijkingen worden in de geofysica “zwaartekrachtanomalieën” genoemd.

De anomalie onder Antarctica behoort tot de sterkste op aarde. De grootste zwaartekrachtanomalie bevindt zich overigens in de Indische Oceaan, waar een enorm gebied van meer dan drie miljoen vierkante kilometer een afwijkend zwaartekrachtsveld vertoont. Het Antarctische fenomeen is echter bijzonder vanwege de intensiteit van de afwijking.

De structuur onder Antarctica werd onderzocht in een studie die verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Scientific Reports. Onderzoekers Christopher Forte en Petar Glišović van het Paris Institute of Earth Physics gebruikten seismische gegevens van aardbevingen over de hele wereld om een driedimensionaal model van de binnenkant van de aarde te reconstrueren.

De methode kan worden vergeleken met een medische CT-scan, maar dan op planetaire schaal. In plaats van röntgenstraling gebruiken wetenschappers de trillingen van aardbevingsgolven die door de aarde reizen. Door te analyseren hoe deze golven worden afgebogen of vertraagd, kunnen onderzoekers de structuur en dichtheid van gesteenten diep onder het aardoppervlak in kaart brengen.

Volgens de wetenschappers is de zwaartekrachtanomalie het resultaat van geologische processen die tientallen miljoenen jaren geleden begonnen. Variaties in de dichtheid van gesteenten in de aardmantel en de korst zouden verantwoordelijk zijn voor het zwakkere zwaartekrachtsveld in dit gebied. De onderzoekers stellen dat het bestuderen van dergelijke anomalieën kan helpen om beter te begrijpen hoe de Antarctische ijskap zich heeft ontwikkeld en hoe het continent onderdeel is van bredere aardprocessen.

Het onderwerp krijgt extra aandacht doordat Antarctica één van de minst toegankelijke gebieden ter wereld is. Het continent wordt bestuurd via het internationale Antarctic Treaty System, dat alle gebieden ten zuiden van zestig graden zuiderbreedte reguleert. Binnen dit systeem zijn momenteel 72 zogenoemde Antarctic Specially Protected Areas (ASPA) aangewezen. Toegang tot deze zones is alleen mogelijk met een speciale vergunning.

De strikte regels rond het continent kwamen recent in het nieuws toen een 19-jarige Amerikaanse piloot werd aangehouden nadat hij zijn vluchtplan had gewijzigd en zonder de juiste toestemming in Antarctica landde.

Naast wetenschappelijke discussies over zwaartekrachtanomalieën circuleren op internet al jaren verschillende speculaties over Antarctica. Zo kreeg een piramidevormige berg in het Ellsworthgebergte wereldwijd aandacht nadat satellietbeelden in 2016 viraal gingen.

Ook astronomische gebeurtenissen dragen soms bij aan de belangstelling voor het afgelegen continent. Zo was recent een ringvormige zonsverduistering zichtbaar boven Antarctica, een fenomeen dat optreedt wanneer de maan precies tussen de aarde en de zon schuift, maar iets te ver weg staat om de zon volledig te bedekken, waardoor een lichtende ring zichtbaar blijft.

Over de auteur: Robin de Boer is economisch geograaf. Volg hem hier op Substack voor exclusieve content.
…

Lees meer over:
Antarctica zonsverduistering