Een opnieuw onder de aandacht gebracht CIA-document heeft geleid tot hernieuwde discussie over geheime Amerikaanse experimenten met gedragsbeïnvloeding tijdens de Koude Oorlog. Het document beschrijft onderzoeksvoorstellen binnen Project Artichoke, een programma dat tussen 1951 en 1956 actief was en gericht was op ondervragingstechnieken, psychologische manipulatie en gedragscontrole.
Hoewel het document al in 1983 werd gedeclassificeerd, circuleert het sinds 2025 opnieuw op sociale media. De inhoud heeft geleid tot bezorgde reacties, met name vanwege passages waarin wordt gesproken over het heimelijk toedienen van middelen via voedsel, drank of zelfs vaccins.
Angst in de vroege Koude Oorlog
Project Artichoke ontstond in een periode van grote geopolitieke spanning. Tijdens de vroege jaren van de Koude Oorlog groeide binnen de Amerikaanse inlichtingendiensten de vrees dat communistische landen technieken voor “hersenspoeling” hadden ontwikkeld.
Tegen deze achtergrond startte de CIA, waar veel nazi-wetenschappers aan de slag waren gegaan, onderzoek naar methoden om zelf gedrag en gedachten te kunnen beïnvloeden. Het Artichoke-document beschrijft voorstellen om chemische stoffen te ontwikkelen met zowel directe als langdurige effecten. Daarbij werd onderscheid gemaakt tussen middelen die bijvoorbeeld als “waarheidsserum” konden dienen en stoffen die op langere termijn gevoelens van angst, spanning of depressie konden opwekken.
Mogelijke toedieningsmethoden
Opvallend in het document zijn de overwegingen rond heimelijke toediening. Er wordt gesproken over het introduceren van stoffen in “voedsel, water, Coca-Cola, bier, sterke drank, sigaretten, enzovoort.” Ook wordt vermeld dat middelen theoretisch vermomd zouden kunnen worden als medische behandelingen, zoals injecties of vaccinaties.
Meer dan alleen chemische middelen
Project Artichoke beperkte zich niet tot chemische experimenten. Het document verwijst ook naar onderzoek naar hypnose, psychologische technieken en het gebruik van gassen of zuurstoftekort. De CIA overwoog combinaties van chemische en psychologische methoden om te onderzoeken of individuen tot handelingen tegen hun wil konden worden aangezet, mogelijk zonder dat zij zich daar later bewust van zouden zijn.
Experimenten op mensen
Uit latere onderzoeken bleek dat onder Project Artichoke en het daaropvolgende MKUltra-programma regelmatig werd geëxperimenteerd op kwetsbare groepen, waaronder gevangenen, militair personeel en psychiatrische patiënten. In veel gevallen gebeurde dit zonder geïnformeerde toestemming.
Project Artichoke vormde in 1953 de basis voor het omvangrijkere MKUltra-programma, dat honderden deelprojecten omvatte bij universiteiten, ziekenhuizen en gevangenissen. Vooral experimenten met LSD kregen later bekendheid. Toen MKUltra in de jaren zeventig werd onthuld tijdens hoorzittingen van het Amerikaanse Congres, waaronder die van de Church Committee, leidde dit tot publieke verontwaardiging. Een aanzienlijk deel van de documentatie was in 1973 vernietigd, waardoor het volledige bereik van de experimenten onbekend blijft.
Een bekend voorbeeld is James “Whitey” Bulger, die als gevangene in 1957 LSD kreeg toegediend. Hij beschreef later intense hallucinaties, paranoia en psychische ontregeling als gevolg van de experimenten.
Over de auteur: Robin de Boer is economisch geograaf. Volg hem hier op Substack voor exclusieve content.






Politieagent vertrekt na coronakritiek: ‘Buigen voor de waanzin kan ik gewoon niet’
Onderzoeksgroepen treffen scherpe metalen voorwerpen aan in covidprikken: ‘Zeer beangstigend’
Aliens bevinden zich recht onder onze neus. Deze NASA-partner doet opmerkelijke uitspraken
Kijk: Trump heeft boodschap voor ‘coronatirannen’ die onze vrijheid willen afpakken
Grapperhaus, waar blijft dat onderzoek naar kindermisbruik?
Er is overtuigend en intrigerend bewijs voor leven na de dood. Professor spreekt zich uit
Vergeet global warming: Aziatische gletsjers groeien aan
‘Wat er achter de schermen gebeurt bij de koninklijke familie, daar lusten de honden geen brood van’
Medewerkers Rode Kruis stelen miljoenen aan donaties. Hiervoor was het geld bedoeld