Wet op de defensiegereedheid: een blanco cheque voor een almachtig leger

Help door dit met iedereen op je socials te delen!

De Wet op de defensiegereedheid (Wodg) ligt momenteel bij de Tweede Kamer en jaagt een groeiende groep juristen, provinciebestuurders en maatschappelijke organisaties de stuipen op het lijf. De wet stelt Defensie in staat om vrijwel alle bestaande regels die de natuur, omwonenden en eigenaren van grond en gebouwen beschermen, gewoonweg naast zich neer te leggen. Critici spreken niet voor niets van een gevaarlijke machtsovername — en sommigen gebruiken het woord “staatsgreep” zonder enige schroom.

Defensie boven de wet: wat staat er precies in de Wodg?

De kern van de wet is eenvoudig en tegelijk alarmerend: het Nederlandse leger krijgt de bevoegdheid om af te wijken van bestaande regelgeving op het gebied van geluidsnormen, vliegbewegingen, schietoefeningen, natuurbescherming en inspraakprocedures, bericht De Andere Krant. Dit geldt zelfs in beschermde Natura 2000-gebieden, gebieden die normaliter onder de zwaarste Europese milieubescherming vallen. Kars de Graaf, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen én regeringscommissaris voor de Omgevingswet, stelt tegenover de krant dat de Wodg het defensiebelang zo hoog in de hiërarchie plaatst dat alle andere belangen — natuur, bewoners, leefomgeving — daar simpelweg bij worden weggeveegd. Die bestaande regels zijn er niet voor niets: ze zijn in de loop der jaren opgebouwd om mensen te beschermen en de natuur te waarborgen. Als Defensie daar straks volledig van kan afwijken, verliezen die beschermingen elke betekenis.

Boeren wél aanpakken, Defensie niet: de schaamteloze dubbele standaard

Sieta van Keimpema van Farmers Defence Force (FDF) raakt een pijnlijk punt. Terwijl duizenden boerenbedrijven in Nederland door keiharde stikstofregels gedwongen worden te krimpen of te stoppen — en sommigen hun bedrijf volledig verliezen — mag Defensie straks ongestoord met helikopters laag over het land scheren, midden in de nacht schietend oefenen, bossen kappen voor nieuwe kazernes en broedende vogels verstoren op de Wadden. Tel daarbij op dat er met zwermen drones boven de Noordzee testvluchten worden uitgevoerd, en je begrijpt de woede. Dit is niet een kwestie van nationale veiligheid versus economische belangen. Dit is een kwestie van twee maten: de gewone burger en ondernemer wordt uitgeknepen, terwijl de overheid zichzelf een vrijbrief uitschrijft.

Dertig families al in de knel: huizen en boerderijen moeten wijken

De abstracte kritiek op de wet krijgt een concreet gezicht als je hoort dat al minstens dertig families direct worden geraakt. Hun woningen en boerderijen moeten letterlijk plaatsmaken voor nieuwe kazernes of oefenterreinen. Wat maakt dit extra schrijnend? De schadevergoedingsregeling die normaliter van toepassing is bij waardedaling van eigendom, is in deze gevallen grotendeels niet van toepassing. Mensen verliezen hun thuis of zien hun bezit in waarde kelderen.

Gelderland en de Waddenvereniging slaan alarm

Gedeputeerde Peter Drenth van de provincie Gelderland noemde de Wet op de defensiegereedheid ronduit een miskleun. Gelderland had de wet vorig jaar al bestempeld als een “bestuurlijke oekaze” — een bevel van bovenaf zonder enige democratische grondslag — en waarschuwde dat de wet een vrijbrief dreigt te worden voor stikstofuitstoot op de Veluwe. Drenth stelde het onomwonden: Defensie wil in Natura 2000-gebieden uitbreiden, iets wat voor vrijwel elke andere partij in Nederland volledig verboden is. De Waddenvereniging sloeg al eerder alarm over de toenemende militaire activiteit boven de Waddenzee. Dit zijn geen complotdenkers — dit zijn gevestigde bestuurders en natuurorganisaties die zeggen: stop, dit gaat te ver.

Een militaire staatsgreep? Zo noemen sommigen het gewoon

Oud-advocaat en auteur Frank Stadermann laat er geen gras over groeien. Als Defensie straks boven de wet staat en autonoom kan opereren zonder inspraak, zonder milieutoets en zonder burgerrechtelijke bescherming, dan is dat in zijn woorden “doodeng” en een “militaire staatsgreep”. Dat klinkt groot, maar de juridische logica erachter is niet te negeren: een instituut dat zichzelf aan democratische controle en rechterlijke toetsing kan onttrekken, is per definitie een macht die buiten het democratisch bestel opereert. En dan rijst ook de vraag die Van Keimpema stelt: waar zijn de miljarden aan defensiegelden voor Oekraïne eigenlijk gebleven? In een land zo klein en dichtbevolkt als Nederland is een almachtige, oncontroleerbare Defensie geen abstracte dreiging — het is een concreet gevaar voor elke burger.

Wat nu?

De Wodg wacht momenteel op een datum voor plenaire behandeling in het parlement. De druk vanuit provincies, hoogleraren, boerenorganisaties en natuurbeschermers groeit. Het is aan de Tweede Kamer om te bepalen of Nederland kiest voor een samenleving waar de rechtsstaat geldt voor iedereen — of voor een regime waarin de overheid zichzelf vrijstelt van de regels die zij anderen oplegt. De uitkomst van dat debat zal vertellen wat voor land Nederland in werkelijkheid wil zijn.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
defensiebeleid Defensiewet Farmers Defence Force Frank Stadermann Gelderland grondrechten militarisering Nederland Natura 2000 staatsgreep stikstof Waddenvereniging Wet op de defensiegereedheid