‘Brussel heeft hier niets te zoeken!’ Europarlementariër slaat alarm over machtsstrijd in Polen

Help door dit met jouw vrienden op je social netwerk te delen!

Het Poolse Europarlementslid Ewa Zajaczkowska waarschuwt dat de Europese Commissie actief de kant kiest van premier Donald Tusk bij wat zij omschrijft als een gewelddadige overname van het hoogste constitutionele rechtscollege van het land. Haar boodschap is hard: Brussel heeft hier niets te zoeken.

Ze noemt Tusk een “bandiet” en de Europese Commissie een “kanker die de Europese gemeenschap vernietigt” en die “ontmanteld moet worden”.

Wat is er precies aan de hand in Polen?

Al jaren is het Poolse Grondwettelijk Hof een twistappel. Onder de vorige PiS-regering werden rechters benoemd op een manier die critici als politiek bestempelden. Nu premier Tusk aan de macht is, wil zijn regering die situatie terugdraaien — maar hoe dat precies gaat, stuit op felle weerstand. Tegenstanders beschuldigen Tusk ervan het hof simpelweg over te nemen in plaats van het te hervormen via legitieme rechtsstatelijke procedures.

De Europese Commissie kiest openlijk partij

Wat de zaak explosief maakt, is de officiële stellingname van de Europese Commissie. In een verklaring stelde Brussel dat het Poolse Grondwettelijk Hof moet functioneren “in overeenstemming met de Poolse grondwet én de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie.” Die toevoeging — dat Europees recht dus ook leidend moet zijn — is voor Zajaczkowska en haar achterban een rode lap. Het Poolse Grondwettelijk Hof oordeelde namelijk eerder dat de Poolse grondwet boven het EU-recht staat. Brussel eist nu impliciet dat Polen dat standpunt loslaat.

Zajaczkowska is er duidelijk over: de Europese Commissie heeft op dit terrein simpelweg geen bevoegdheid. Polen heeft nooit de controle over zijn rechtsstelsel en constitutionele organen overgedragen aan Brussel. Toch bemoeit de Commissie zich er actief mee — en dat, stelt de Europarlementariër, is geen toeval maar een gecoördineerde actie tussen Von der Leyen en Tusk om Polen onder curatele te stellen.

Soevereiniteit of EU-suprematie: de echte inzet

Hier draait het eigenlijk allemaal om: mag een lidstaat zelf bepalen wat zijn eigen grondwet zegt, of buigt die grondwet mee met wat het Hof van Justitie in Luxemburg beslist? Het gaat over wie er uiteindelijk de dienst uitmaakt in Polen. Als het Poolse Grondwettelijk Hof voortaan ook gebonden is aan EU-rechtspraak, dan verliest de Poolse grondwet in de praktijk haar hoogste status. Brussel wordt dan de facto de ultieme scheidsrechter, ook op terreinen die nooit aan de EU zijn overgedragen.

Critici wijzen erop dat dit precedent gevaarlijk is voor alle lidstaten. Als de Commissie bij één land de constitutionele autonomie kan doorbreken — met hulp van een bevriende premier — dan is geen enkel nationaal rechtsstelsel meer veilig voor ingrijpen vanuit Brussel.

De rol van Tusk: bruggenhoofd of pion?

De regering van Tusk, die voorzitter was van de Europese Raad, krijgt van Brussel de ruimte en steun die zijn voorganger PiS jarenlang werd ontzegd. Zajaczkowska noemt hem ronduit een instrument van Duits-Brusselse belangen.

De Europese Commissie: hoeder van democratie of machtsmachine?

De Commissie presenteert zichzelf graag als verdediger van de rechtsstaat en democratische waarden. Maar haar geloofwaardigheid op dat vlak staat al langer onder druk. Meerdere corruptieschandalen — waaronder het Qatar-corruptieschandaal waarbij Europarlementariërs steekpenningen ontvingen — hebben een smet achtergelaten op de Europese instituties. Ursula von der Leyen zelf ligt onder vuur vanwege het verdwijnen van berichten met de topman van Pfizer over de miljardendeal in vaccins. Dat uitgerekend deze instelling nu Polen de les leest over democratie en recht, wekt bij velen scepsis.

Zajaczkowska stelt dat de Commissie nooit naast de rechtsstaat heeft gestaan, maar hem slechts als instrument gebruikt om macht te consolideren. De afgelopen jaren hebben laten zien dat lidstaten die niet meegaan met de Brusselse lijn financieel en politiek worden afgeknepen.

De strijd om het Poolse Grondwettelijk Hof is nog lang niet gestreden. Juridische procedures lopen, politieke spanningen lopen hoog op en de Europese verkiezingsstrijd werpt zijn schaduwen vooruit.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
Brussel constitutioneel recht Donald Tusk EU-bemoeienis Europese Commissie Ewa Nawrocka Grondwettelijk Hof Polen Poolse politiek rechtstaat soevereiniteit Ursula von der Leyen