‘Het moment van de waarheid’: komen de echte vaccinatie- en sterftecijfers na 4 jaar procederen eindelijk op tafel?

Help anderen door dit met je kennissen op je social netwerk te delen!

De strijd om transparantie over sterfte- en vaccinatiegegevens uit de coronaperiode bereikt maandag 24 augustus een voorlopig hoogtepunt: bij de Raad van State in Den Haag, Kneuterdijk 22, buigt de hoogste bestuursrechter zich over een zaak die al vier jaar voortsleept. Aan de ene kant: denktank De Groene Rekenkamer, die gewoon wil weten hoe het de gevaccineerde en ongevaccineerde Nederlanders is vergaan. Aan de andere kant: het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), dat er alles aan gelegen lijkt te zijn om die gegevens buiten het publieke domein te houden.

Wat wil De Groene Rekenkamer precies weten?

Het verzoek klinkt op het eerste gezicht niet schokkend: een tabel met ruim 400.000 geanonimiseerde gegevensparen, waarbij voor elke overledene wordt bijgehouden wanneer diegene gestorven is én wanneer diegene coronavaccinaties heeft ontvangen. Geen namen, geen adressen — enkel de koppeling tussen overlijdensdatum en vaccinatiemomenten. Precies het soort data waaruit je zou kunnen afleiden of de vaccinaties werkelijk het levensreddende effect hadden dat de overheid zo stellig beweerde.

Cyril Wentzel, voorzitter van De Groene Rekenkamer, stelt de vraag die eigenlijk iedereen zou moeten stellen: als beleidsmakers zo overtuigd zijn van de werking van de vaccins, waarom zouden zij dan bezwaar hebben tegen publicatie van deze gegevens? Als de prik werkelijk een ‘levenselixer’ was — zoals diverse studies destijds claimden — dan zouden transparante data dat alleen maar bevestigen.

Vier jaar procederen, en nog steeds geen bruikbare data

De zaak begon in 2022 met een Woo-verzoek (Wet open overheid). Wat volgde, was een juridisch kat-en-muisspel dat inmiddels vier jaar duurt. Eerst beweerde VWS dat de gevraagde data simpelweg niet bestonden. Toen de Groene Rekenkamer tijdens hoorzittingen kon aantonen dat de data er wél waren, verschoof het argument: de overheid zou wettelijk niet verplicht zijn documenten aan te maken die nog niet bestaan.

Maar vlak voor de rechtszaak bij de bestuursrechter — één maand van tevoren — publiceerde VWS toch een tabel. Die tabel bleek echter zo grondig onbruikbaar gemaakt te zijn, dat er geen enkele zinvolle analyse mee mogelijk was. In plaats van de gevraagde dag- of weeknauwkeurige overlijdensdatum, leverden ze enkel de maand van overlijden. Daarmee waren de data statistisch waardeloos voor het beoogde onderzoek.

E-mails onthullen wat VWS liever verborgen hield

Via een aanvullend Woo-verzoek wist de Groene Rekenkamer intern e-mailverkeer bij VWS boven water te krijgen. Hoewel grote delen zwartgelakt waren, vertelden de zichtbare passages een veelzeggend verhaal. Zo blijkt uit de berichten dat medewerkers zich ervan bewust waren dat eerder was gezegd dat de data niet beschikbaar waren — terwijl intern bekend was dat dit niet klopte. Iemand schreef dat hij er “benauwd van werd”, omdat ze eerder hadden beweerd de gegevens niet te hebben.

Met andere woorden: VWS had de rechter én de eiser onjuist geïnformeerd over de beschikbaarheid van de sterfte- en vaccinatiegegevens. De data waren er wel degelijk, gekoppeld aanwezig bij VWS via bestanden van het CBS en het RIVM. In het hoger beroep eist de Groene Rekenkamer nu dat de minister de oorspronkelijk gevraagde tabel alsnog volledig en correct aanlevert, waarbij gebruik wordt gemaakt van de juiste database.

Wat staat er op het spel?

Heeft de Nederlandse overheid het recht om data over leven en dood van haar burgers achter te houden, terwijl ze tegelijkertijd claimt dat haar beleid levens redde? De vaccinatiecampagne was één van de meest ingrijpende collectieve interventies in de naoorlogse geschiedenis. Miljoenen mensen werden aangespoord — en onder sociale en maatschappelijke druk gezet — om zich te laten vaccineren. De claim was helder: de prik beschermt, de ongevaccineerden sterven.

Als die claim klopt, zijn de data een geschenk voor de overheid. Als de data iets anders laten zien, begrijp je waarom er vier jaar lang zo hard gevochten is om die data achter slot en grendel te houden. Transparantie zou in dat geval niet alleen ongemakkelijk zijn — het zou vragen oproepen die politiek Den Haag liever niet beantwoordt.

Wat gebeurt er op 24 augustus bij de Raad van State?

De zitting bij de Raad van State is de finale in dit hoger beroep. De staatsraad zal oordelen of VWS alsnog verplicht is de volledige, correcte tabel met sterfte- en vaccinatiegegevens openbaar te maken. Wentzel gaat de zitting in met wat hij omschrijft als een “sterk bewijspakket” — mede dankzij de intern gelekte e-mails die aantonen dat VWS wel degelijk over de gevraagde data beschikte.

Wentzel: “Het moment van de waarheid.”

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
corona Groene Rekenkamer hoger beroep overheid Raad van State RIVM sterftegegevens transparantie vaccinatiegegevens VWS WOO-verzoek