Volkskrant-columnist bang voor andersdenkenden, complotdenkers en fascisten aan zijn keukentafel

Help anderen door dit met vrienden op je socials te delen!

De angst voor andersdenkenden, complotdenkers en fascisten aan de eigen keukentafel houdt columnist Frank Heinen van de Volkskrant blijkbaar flink bezig — en zijn recentste stuk maakt dat op een onthullende manier duidelijk. Wie de column leest, krijgt een inkijkje in de denkwereld van een man die zichzelf tot bewaker van de “gedeelde realiteit” heeft gekroond, terwijl iedereen die er anders over denkt al snel in de categorie gevaarlijk of gek belandt.

De angst voor het andere geluid

Heinen schetst een avondje gezellig tafelen met vrienden, maar ondertussen kwelt hem één gedachte: wat als iemand plotseling iets “volkomen ridicuuls” zegt? Hij haalt een interview aan uit Trouw met Lucas en Chris Walters, die beschrijven hoe hun familieleden in korte tijd allerlei “uitzinnige complotten” gingen geloven en vervolgens naar Rusland vertrokken om autarkisch te gaan boeren. Voor Heinen is dit blijkbaar het ultieme horrorscenario: een dierbare die losbreekt uit de door hem goedgekeurde werkelijkheid.

Wat de columnist daarbij volledig negeert, is de vraag of die familieleden misschien gewoon andere conclusies hebben getrokken op basis van andere informatie. Nee, voor Heinen is de verklaring simpel: ze geloven iets ridicuuls, dus ze zijn de weg kwijt. Het idee dat zijn eigen werkelijkheidsopvatting niet de enige geldige zou kunnen zijn, lijkt hem niet te deren.

Neofascisme als kapstok voor alles wat je niet bevalt

Heinen haalt ook een stuk aan van Toby Buckle op Liberal Currents over neofascisme. De kernboodschap die hij daaruit meeneemt: fascisten geloven écht wat ze zeggen. Op zich geen oninteressant punt, maar in Heinens column fungeert het als brede kwast om iedereen mee te verven die buiten het overeengekomen politieke midden opereert. De grens tussen “iemand met een afwijkende mening” en “gevaarlijke fascist” wordt in het stuk angstvallig vaag gehouden — een retorische truc die de mainstream pers al jaren met succes toepast.

Verderop in de column komt Forum voor Democratie ter sprake. Heinen refereert aan publicaties in NRC over vermeende banden tussen FVD-gemeenteraadsleden en extreemrechtse groeperingen. Of die verbanden kloppen of genuanceerder liggen, doet er voor de columnist eigenlijk niet toe. Het gaat hem om de sfeer, de suggestie, de toon. Dat is geen journalistiek — dat is insinuatie verpakt als maatschappelijke bezorgdheid.

Journalist en neuroloog trekken aan de bel

Journalist Eric van de Beek reageert scherp op de column. Heinen maakt zich in essentie zorgen over het groeiende aantal mensen dat anders denkt dan hij, en plakt daar vervolgens etiketten als “complotdenker” of “fascist” op, merkt Van de Beek op. Het is een patroon dat steeds vaker opduikt in de gevestigde media: wie twijfelt aan het officiële narratief, wordt weggezet als gevaarlijk of gek.

Neuroloog Jan Bonte laat zich ook niet onbetuigd en omschrijft de houding van columnisten als Heinen als een combinatie van domheid en arrogantie — en voegt eraan toe dat die combinatie “dodelijk” is. Het zelfverklaarde alleenrecht op de waarheid, gecombineerd met een diepe minachting voor iedereen die er anders over denkt: het is precies de houding die het maatschappelijke debat vergiftigt in plaats van verrijkt.

Wie bepaalt wat “gedeelde realiteit” is?

Heinens column draait uiteindelijk om één centrale aanname: dat er zoiets bestaat als een “gedeelde realiteit” waar verstandige mensen zich aan houden, en dat wie daarbuiten treedt zichzelf diskwalificeert. Maar wie stelt die realiteit vast? De Volkskrant? De NRC? De overheid? Big Pharma? Big Tech? De grote vraag die de columnist volledig uit de weg gaat, is juist waarom steeds meer mensen het vertrouwen in die “gedeelde realiteit” verloren hebben.

De afgelopen jaren heeft de gevestigde pers bewezen niet de betrouwbare waakhond te zijn die ze pretendeert te zijn. Van de coronamaatregelen tot de stikstofcrisis, van farmaceutische bijwerkingen tot overheidspropaganda: er zijn tal van onderwerpen waarop het officiële verhaal later bijgesteld, genuanceerd of ronduit tegengesproken moest worden. Dat mensen dan op zoek gaan naar andere informatiebronnen en tot andere conclusies komen, is gezond wantrouwen.

Een spiegel voor de mainstream

De werkelijke boodschap van Heinens column is misschien onbedoeld de meest eerlijke: de gevestigde media-elite is bang. Bang dat de consensus brokkelt, bang dat hun autoriteit als poortwachters van de waarheid niet langer vanzelfsprekend geaccepteerd wordt, en bang voor de tafelgesprekken die ze niet meer kunnen controleren. Het stuk leest minder als een bezorgde analyse en meer als het ongemakkelijke zelfportret van iemand die merkt dat de wereld zich niet meer naar zijn maatstaven voegt.

En dat is misschien precies het meest veelzeggende aan dit hele verhaal: een columnist die zit te luisteren aan tafel, doodsbang dat iemand iets zegt wat zijn werkelijkheidsbeeld verstoort. Niet het fascisme is hier de grootste bedreiging voor het debat — maar de onverdraagzaamheid jegens afwijkende meningen, vermomd als beschaving.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
alternatieve media andersdenkenden censuur complotdenkers fascisten Frank Heinen FvD groepsdenken mainstreampers mediakritiek Volkskrant vrijheid van meningsuiting