Hevige bosbranden Europa: wat media en Gerrit Hiemstra verzwijgen

Help mee door dit artikel met iederen die je kent op je socials te delen!

De oorzaken van de bosbranden in Europa zijn volgens journalist David Boerstra een stuk complexer dan het publiek wordt voorgespiegeld — en dat maakt de eenzijdige boodschap van bekende klimaatpropagandisten des te kwalijker. Terwijl tienduizenden mensen in augustus vluchtten voor vuurzeeën rond Bordeaux en in Griekenland, klonk in Nederlandse media één geluid: fossiele brandstoffen zijn de schuldige. Maar klopt dat eigenlijk wel?

Klimaatweerman met een tunnelvisie

Voormalig tv-weerman Gerrit Hiemstra liet van zich horen met een opvallend zelfverzekerd statement: de oplossing voor bosbranden is stoppen met fossiele brandstoffen, en daar is ‘niets onduidelijks aan’. Daarbij schetste hij een doemscenario waarin mogelijk de halve Veluwe in vlammen opgaat. Alarmerend, dat zeker. Maar Boerstra stelt de vraag die journalisten zouden moeten stellen: wat laat Hiemstra weg? En waarom?

96 procent: de mens steekt aan

Wie de data raadpleegt van het Wereld Natuur Fonds voor het Middellandse Zeegebied, stuit op een ongemakkelijk gegeven. Maar liefst 96 procent van alle bosbranden in die regio is terug te voeren op menselijk handelen. Veertig procent door onachtzaamheid — een weggegooide peuk, een slecht beheerde barbecue, vonken van machines — en 26 procent door criminele activiteiten zoals brandstichting. Slechts 4 procent heeft een natuurlijke oorzaak, vrijwel altijd bliksem. Hetzelfde beeld verschijnt in de Europese brandendatabank EFFIS. Eén graad opwarming stak die branden niet aan. Een mens deed dat.

Meer branden, minder schade — tot het beleid omsloeg

Onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One analyseerde bosbranden in Portugal, Spanje, Zuid-Frankrijk, Italië en Griekenland over de periode 1985 tot 2011. De conclusie is verrassend: het verbrande oppervlak daalde met circa 66 procent, terwijl het aantal branden juist toenam. En dit in een periode waarin de temperaturen wél stegen. Hoe kan dat? Door investeringen in preventie, detectie, blusvliegtuigen en actief bosbeheer. Als temperatuur de doorslaggevende factor was geweest, had de curve omhoog moeten lopen. Dat deed hij niet — 26 jaar lang.

Een recente studie in een tijdschrift uit de Nature-familie, gebaseerd op twintig jaar aan data uit acht Europese klimaatregio’s, bevestigt dit: droogte is weliswaar een belangrijke aanjager, maar de omvang van een brand wordt bepaald door een samenloop van factoren. En in de droogste delen van Zuid-Europa wordt de schaal van een brand begrensd door de hoeveelheid beschikbaar brandbaar materiaal. Geen droge rommel op de bosbodem, geen grote brand. Simpel.

Natura 2000: beschermd gebied als brandhaard

En hier wordt het politiek gevoelig. Het Europese Natura 2000-netwerk, het grootste systeem van beschermde natuurgebieden ter wereld, stimuleert een beleid waarbij de mens zo min mogelijk ingrijpt. Minder uitdunnen, minder dood hout afvoeren, minder begrazing, minder onderhoudspaden. Wensnatuur, noem je dat. Maar gepensioneerd houtvester Leffert Oldenkamp, jarenlang werkzaam bij Staatsbosbeheer in Gelderland, noemt deze gebieden ronduit ‘ideale brandhaarden’. En hij heeft een punt.

Bossen die niet worden uitgedund, raken vol met droog kreupelhout. Het platteland dat leegloopt, heeft geen schaapherders of geitenhouders meer die de ondergroei begrazen. Toegangswegen die niet onderhouden worden, zijn onbegaanbaar voor brandweerauto’s. Subsidies voor actief bosbeheer zijn schaars; subsidies voor het omvormen van bos naar ‘open natuur’ zijn er wel — waarbij de grond wordt geroerd en het terrein juist verwildert. Het beleid werkt de brandgevaarlijkheid actief in de hand, en niemand in de mainstream media heeft het erover.

De oplossing die niet werkt

Stel dat Nederland morgen volledig stopt met fossiele brandstoffen. Wat verandert er dan voor de bosbranden? De peuk in de berm ligt er nog. Het kreupelhout in Zuid-Frankrijk staat er nog. De slecht onderhouden hoogspanningskabel hangt nog droog boven het gras. En in Natura 2000-gebieden mag nog steeds niet worden ingegrepen. De ‘oplossing’ van Hiemstra lost dus feitelijk niets op aan de directe oorzaken van bosbranden. Wat het wel doet: de rekening neerleggen bij de gewone burger via energieprijzen en autobeleid.

Wat het volledige verhaal zegt

De vonk is in bijna alle gevallen menselijk. De brandstof is grotendeels een gevolg van bewust beleid — of beter: het bewust nalaten van bosbeheer. Het klimaat kan die brandstof inderdaad droger maken, maar wie geen bossen beheert, geen brandgangen aanlegt, geen kreupelhout verwijdert en te weinig blusvliegtuigen inzet, kiest feitelijk voor de omvang van de ramp. Dat is de context die ontbreekt in het nieuws. En zolang die ontbreekt, mag je je afvragen of je werkelijk een eerlijk beeld krijgt voorgeschoteld.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
alternatief nieuws bosbeheer bosbeleid bosbranden brandstichting Europa fossiele brandstoffen Gerrit Hiemstra klimaatverandering Natura 2000 natuurbrand Veluwe