Het einde van iDEAL: modernisering of een fundamentele machtsverschuiving?

Help ons door deze informatie met vrienden op je social media te delen!

Er is helaas geen gesproken versie van dit artikel beschikbaar

Ondernemersadviseur Remco Coerman waarschuwt in een nieuwe YouTube-video dat het verdwijnen van iDEAL veel meer is dan een technische upgrade van het betalingsverkeer. Volgens hem markeert de overgang naar een nieuw Europees betaalsysteem een fundamentele verschuiving in de manier waarop geld, data en controle in Europa worden georganiseerd. Wat wordt gepresenteerd als sneller, veiliger en moderner, leidt in zijn ogen vooral tot verdere centralisatie en verlies aan financiële autonomie.

iDEAL was in Nederland jarenlang een uniek betaalsysteem. Het functioneerde decentraal: betalingen liepen rechtstreeks van bank naar bank, zonder centrale Europese hub. De hoeveelheid data die werd uitgewisseld was beperkt en het systeem had één duidelijke functie: betalen. Er was geen sprake van gedragsanalyse, profilering of centrale monitoring. Juist die eenvoud ziet Coerman als een belangrijke waarborg voor privacy en vrijheid.

Het systeem dat iDEAL moet vervangen, ontwikkeld binnen het European Payments Initiative (EPI) en bekend onder namen als Wero, wordt neergezet als een pan-Europees betaalplatform. Het is direct gekoppeld aan bankrekeningen, maakt realtime betalingen mogelijk en moet een Europees alternatief vormen voor onder meer Visa, Mastercard, Apple Pay en iDEAL. In de officiële communicatie draait het om efficiëntie, veiligheid en Europese onafhankelijkheid.

Coerman betoogt echter dat achter deze marketing een andere realiteit schuilgaat. Het nieuwe systeem is geen gewoon betaalsysteem, maar een centrale infrastructuur. In zo’n infrastructuur wordt elke betaling automatisch een datapunt. Die data maakt het mogelijk om gedrag te analyseren, patronen te herkennen en, indien nodig, transacties of rekeningen te blokkeren. Dat is geen samenzwering, maar het logische gevolg van een centraal ontworpen architectuur, benadrukt hij.

Hij plaatst deze ontwikkeling in een bredere context. Het nieuwe betaalsysteem ziet hij als een bouwsteen in een groter geheel, samen met digitale identiteit, de voorbereiding van een digitale euro (CBDC), realtime belastinginning en geautomatiseerde handhaving. In zijn visie zijn deze beleidsdoelen alleen uitvoerbaar wanneer betalingen centraal georganiseerd en volledig inzichtelijk zijn. Het nieuwe systeem vormt daarmee de technische fundering voor verregaande controlemechanismen.

Een vaak gehoord argument bij dit soort ontwikkelingen is dat mensen “niets te verbergen” hebben. Coerman verwerpt dat standpunt. Vrijheid gaat niet over wat vandaag is toegestaan, maar over wat morgen niet meer mogelijk is. Hij schetst scenario’s waarin bepaalde uitgaven als ongewenst worden aangemerkt, grensoverschrijdende transacties automatisch als verdacht worden gezien of rekeningen tijdelijk worden bevroren voor onderzoek. In een realtime, centraal systeem zijn zulke maatregelen snel en efficiënt uitvoerbaar.

Met name ondernemers zullen als eersten de gevolgen merken. Hij verwacht intensievere monitoring van betalingsverkeer, strengere herkomstvragen, transactielimieten, snellere blokkades en een toename van administratieve verplichtingen. Niet omdat ondernemers per definitie iets fout doen, maar omdat hun financiële activiteiten beter zichtbaar en makkelijker te analyseren worden.

De kernvraag is dan ook niet of het nieuwe systeem handig is, maar of er nog echte alternatieven overblijven. Hebben mensen meerdere banken, meerdere betaalroutes, meerdere juridische structuren of zelfs meerdere landen waarin zij actief zijn? Of is alles geconcentreerd in één systeem, onder één toezichthouder, waardoor met één ingreep het volledige betalingsverkeer kan worden stilgelegd?

Coerman benadrukt dat hij niet tegen technologie of innovatie is. Integendeel, hij erkent de voordelen van moderne systemen. Zijn kritiek richt zich op centralisatie zonder tegenmacht en op systemen waarbij deelname feitelijk verplicht is en een exit ontbreekt. In zijn visie verdwijnt financiële vrijheid zelden abrupt, maar wordt zij stap voor stap ingeperkt, telkens verpakt als gemak en efficiëntie.

Het verdwijnen van iDEAL en de komst van een Europees betaalsysteem ziet hij daarom niet als een op zichzelf staande ontwikkeling, maar als onderdeel van een bredere trend. Een trend waarin keuzes langzaam worden ingeruild voor automatisering en controle, en waarin burgers en ondernemers worden geacht mee te bewegen. Zijn oproep is om verder vooruit te kijken dan vandaag, en bewust na te denken over de langetermijngevolgen voor privacy, keuzevrijheid en financiële autonomie.

Over de auteur: Robin de Boer is economisch geograaf. Volg hem hier op Substack voor exclusieve content.
…

Lees meer over:
CBDC iDEAL Wero