Veteraan haalt uit naar NAVO-chef Rutte: ‘Je hebt geen flauw idee hoe een lichaam eruitziet nadat het is neergeschoten’

Help anderen door dit artikel met je kennissen op je social media te delen!

Een veteraan spreekt duidelijke taal: in een oorlog is er geen goed of kwaad, er zijn alleen maar slachtoffers. Dat is de harde boodschap van Jeroen Veenman, oud-beroepsmilitair en veteraan van missies in Kosovo, Bosnië en Irak. In een openhartig gesprek met Rico Brouwer van Potkaars vertelt hij over het lichaam dat hij mocht verzorgen in zijn mortuarium in de Iraakse woestijn — en over waarom hij mordicus tégen de zogenoemde “vrijheidsbijdrage” is die het kabinet van burgers wil innen.

Minister trots op bommen onder Reapers

Aanleiding voor het gesprek is een bericht op sociale media van minister van Defensie Dilan Yesilgöz, die enkele dagen geleden enthousiast meldde dat een Nederlandse MQ-9 Reaper-drone voor het eerst met bewapening heeft gevlogen. Volgens haar een “belangrijke stap” waarmee het toestel troepen kan beschermen en precisieaanvallen kan uitvoeren. Veenman is er niet van onder de indruk. Integendeel: hij noemt het ronduit zorgwekkend dat een bewindspersoon triomfantelijk doet over wapentuig dat bedoeld is om mensen te doden. “Je weet helemaal niet wat je zegt,” aldus Veenman, doelend op het feit dat mensen als Rutte en Yesilgöz geen flauw idee hebben hoe een lichaam eruitziet nadat het is neergeschoten.

Wachtmeester Jeroen Severs: de mens achter de statistiek

Veenman weet als geen ander wat oorlog in de praktijk betekent. Tijdens de Nederlandse Stabilization Force Iraq-missie vier, in de zomer van 2004, was hij werkzaam als mortuariumbeheerder in een tent midden in de woestijn. Toen wachtmeester der eerste klasse van de Koninklijke Marechaussee Jeroen Severs op 14 augustus van dat jaar door een scherpschutter werd gedood, was Veenman degene die zijn lichaam ontving en verzorgde. Tegen het bevel van de commandant in — die aanstuurde op een gesloten kist — eiste Veenman het recht op om het lichaam eerst zelf te beoordelen. Zijn conclusie: restauratie was mogelijk. Hij hechtte, kleedde Severs aan in zijn uniform en creëerde samen met de aalmoezenier een waardige afscheidsruimte in een geconfisqueerde koelcel. Bijna tweeduizend militairen stonden in de rij om afscheid te nemen van een man die velen van hen persoonlijk niet eens kenden.

Brief van de ouders als hoogste onderscheiding

Maanden later, terug in Nederland, ontving Veenman een brief van de ouders van Jeroen Severs. Daarin stond dat de kist na aankomst geopend kon worden en dat de familie nog afscheid heeft kunnen nemen. Voor Veenman was die brief waardevoller dan welke militaire onderscheiding dan ook. Het toont iets wat in het huidige politieke debat volledig ontbreekt: besef van wat oorlog doet met mensen van vlees en bloed.

Irakoorlog was altijd al om olie

Veenman was destijds al geen voorstander van de Irakmissie. Net als veel van zijn collega’s had hij het gevoel dat de werkelijke reden voor de inval — officieel massavernietigingswapens van Saddam Hoessein — niet klopte. “We zaten daar gewoon voor de olievelden van Bush,” zegt hij zonder omhaal. Die intuïtie wordt bevestigd door CIA-klokkenluider John Kiriakou, die Brouwer al in 2019 interviewde en stelde dat oorlogen altijd draaien om geld, macht en grondstoffen. “Dacht je echt dat we er zouden zijn als ze grind hadden in plaats van olie?” Veenman herkent die analyse onmiddellijk.

Droneprogramma’s creëren nieuwe generatie getraumatiseerden

Een ander alarmerend thema in het gesprek is de psychologische tol van moderne droneoorlogen. Brouwer haalt beelden aan uit zijn eerdere interview met voormalig drone-operator Lisa Ling, die openlijk vertelde over de zware mentale gevolgen van het doden op afstand. Je vertrekt ’s ochtends naar je “kantoorbaan” achter een beeldscherm, blaast mensen op, en doet vervolgens boodschappen bij de supermarkt terwijl je niets mag zeggen over wat je hebt gedaan. Veenman trekt een directe lijn naar Yesilgöz’ enthousiasme over de bewapende Reapers: de minister presenteert iets als een technologische prestatie, terwijl ze de menselijke schade volledig negeert. “Het is een computerspel geworden,” zegt Veenman. “En dan kleeft er echt bloed aan je handen.”

Petitie tegen de “oorlogsbelasting” genegeerd

Drie maanden geleden dienden Veenman en een groep veteranen en oud-militairen een petitie in bij de Tweede Kamer tegen de zogeheten vrijheidsbijdrage. Hun standpunt: het is geen vrijheidsbijdrage maar een oorlogsbelasting, waarbij gewone burgers meebetalen aan wapens die mensen elders ter wereld het leven kosten. De reactie van de Kamer? Stilte. Geen follow-up, geen debat, geen erkenning. Veenman is er cynisch maar niet moedeloos van geworden. Hij pleit voor diplomatie boven wapenlevering en wijst erop dat Nederland wel bommen stuurt naar Oekraïne, maar geen onderhandelaars. Intussen, zo leerde hij in Kosovo, hebben ook Servische burgers en Albanese burgers precies hetzelfde verhaal: mijn familie is vermoord door de ander. “Er is geen goed of kwaad in een oorlog,” concludeert hij. “Er zijn alleen maar slachtoffers.”

Wapenwedloop leidt altijd tot meer oorlog

De oplopende militaire uitgaven in Europa, de nakende herinvoering van de dienstplicht en de Nederlandse droneproductie in Hengelo: Veenman ziet het allemaal als tekenen aan de wand. Een wapenwedloop eindigt nooit in vrede, dat leert de geschiedenis. Zolang politici triomfantelijk twitteren over bommen en de gewone soldaat — of de gewone Rus in een loopgraaf — als pionnetje op een strategische kaart beschouwen, verandert er niets. En intussen wachten de veteranen op een antwoord dat niet komt.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
defensie drones Irakoorlog Jeroen Severs Jeroen Veenman klokkenluider MQ-9 Reaper oorlogsbelasting PTSS veteraan vrijheidsbijdrage Yesilgoz