‘Eenieder die geen DDR 3.0 wil in Nederland, leest dit zeer nauwkeurig’

Help door deze info met iedereen op je social netwerk te delen!

De nieuwe AIVD/MIVD-wet, officieel de Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wbnv) genoemd, geeft de diensten ongekend veel armslag, terwijl het toezicht juist drastisch wordt ingeperkt. Dat concludeert Bert Hubert, voormalig lid van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB), na een grondige analyse van het meer dan 400 pagina’s tellende wetsvoorstel. Zijn bevindingen zijn ronduit alarmerend.

Hacken zonder dat het ‘hacken’ heet

Eén van de meest opvallende trucs in de nieuwe wet is de manier waarop digitaal inbreken wordt opgesplitst in drie afzonderlijke handelingen. De AIVD en MIVD mogen straks binnendringen in jouw telefoon, computer of server, en zelfs software installeren — zonder dat daarvoor serieuze toestemming nodig is. Pas wanneer de verzamelde data daadwerkelijk wordt ingezet in het inlichtingenproces, is externe toestemming vereist. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft eerder geoordeeld dat zelfs het bezit van persoonlijke data al een inbreuk op de privacy vormt. De diensten trekken zich daar kennelijk weinig van aan.

Nog zorgwekkender is het concept van ‘positioneren’: de diensten willen alvast systemen hacken van mensen en organisaties die helemaal niet in beeld zijn als verdachten, in de hoop dat die infrastructuur later door kwaadwillenden gebruikt wordt. De beveiliging van het bredere internet wordt hierdoor bewust verzwakt. En voor dit soort preëmptief hacken is in de nieuwe wet geen externe toestemming vereist.

Het beloofde extra toezicht bestaat niet

De overheid communiceerde dat de nieuwe wet gepaard gaat met een “nieuwe set waarborgen” en een onafhankelijk College van Toetsing en Toezicht (CTT). De realiteit is een stuk minder fraai. De twee bestaande toezichtsorganen worden samengevoegd, verliezen dertig procent van hun leden en verliezen bevoegdheden op tal van terreinen.

Daar komt bij dat het nieuwe CTT geen rekening meer mag houden met eerdere misstanden bij de diensten. Elk verzoek om toestemming wordt puur op zichzelf beoordeeld, los van de geschiedenis. En mocht het CTT een operatie willen stopzetten wegens onrechtmatigheden, dan mag dat niet als het om een ‘belangrijke operatie’ gaat. Dat maakt het toezicht in de praktijk tandeloos.

AI als vrijbrief voor massasurveillance

Artikel 32 van de Wbnv geeft de diensten toestemming om de uitvoering van hun taken te automatiseren — en dat omvat expliciet algoritmes, kunstmatige intelligentie en kwantumtechnologie. Met die AI mogen de diensten straks zoeken in enorme bulkdatasets naar “nieuwe en ongekende personen en organisaties die in aanmerking komen voor onderzoek.” In de huidige Wiv 2017 zijn hiervoor nog uitgebreide plannen en toetsen vereist voordat zogeheten geautomatiseerde data-analyse mag worden ingezet. Die verplichting verdwijnt volledig.

Het gevaarlijke frame dat hierbij gehanteerd wordt: de AI is geen mens, dus de AI ‘neemt geen kennis’ van de data. Daarmee zou de computer meer mogen dan de medewerkers van de dienst zelf. Hoe geavanceerder AI wordt, hoe gevaarlijker deze redenering is.

Bulkdata en het recht om alles op te eisen

De diensten mogen straks op grote schaal bulkdata verzamelen — inclusief het aankopen van gelekte locatiedatasets op het dark web — en die internationaal uitwisselen met buitenlandse inlichtingendiensten. Artikel 94 geeft de AIVD en MIVD bovendien het recht om data direct op te eisen bij eender welke burger of organisatie. Wie weigert, riskeert een gevangenisstraf van zes tot vierentwintig maanden. Een beroepsmogelijkheid vooraf lijkt niet te bestaan. En ook als een rechter achteraf bepaalt dat de vordering onterecht was, verandert dat niets: de dienst heeft de data al ingezien.

Staatsnoodrecht en het artikel dat moord uitsluit — maar nauwelijks iets anders

Tijdens een door de ministers uitgeroepen crisis vervalt de verplichting om toestemming te vragen aan de toetsingscommissie. Ministers mogen dan zelf nieuwe toezichthouders aanwijzen. Jaarverslagen hoeven niet meer te verschijnen. De Tweede Kamer kan de crisissituatie beëindigen, maar de vraag is of dat in de praktijk ook zal gebeuren — zeker als men bedenkt dat andere landen crises hebben uitgeroepen die al decennia voortduren.

Dan is er nog artikel 97, dat de diensten toestaat strafbare feiten te plegen ter bevordering van de nationale veiligheid. Al jaren weigert men te specificeren wat die “maatregelen” precies inhouden — behalve dat er niemand mee vermoord mag worden. Voor dit artikel is geen enkele externe toestemming nodig, en de bevoegdheid kan worden gedelegeerd naar een teamhoofd. In de nieuwe wet is hier niets wezenlijks aan veranderd.

Wat staat er werkelijk op het spel?

De nieuwe wet vertegenwoordigt volgens Hubert geen verbetering, maar een stelselmatige ontmanteling van de rechtsstaat. Diensten die zichzelf zelden kritisch bevragen, krijgen meer macht, minder controle en een wettelijk raamwerk dat bewust vaag is gehouden. De vergelijking met de DDR — de beruchte Oost-Duitse staat met zijn alomtegenwoordige geheime dienst — wordt inmiddels openlijk gemaakt door waarnemers. “Eenieder die geen DDR 3.0 wil in Nederland, leest dit zeer nauwkeurig,” zegt data-analist Wouter Aukema over het stuk van Hubert. Of dat overdreven is, mag je zelf beoordelen.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
AI AIVD bulkdata hacken inlichtingendiensten MIVD nationale veiligheid privacy rechtsstaat sleepwet toezicht Wbnv