FVD waarschuwt voor Europees patiëntendossier: “Opt-out moet absoluut zijn”

Help ons door dit artikel met jouw vrienden op je social media te delen!

Tweede Kamerlid Pepijn van Houwelingen (Forum voor Democratie) heeft stevige kritiek geuit op de plannen voor de European Health Data Space (EHDS), het Europese systeem voor het uitwisselen van medische gegevens tussen lidstaten. Volgens Van Houwelingen dreigt hiermee een Europees patiëntendossier te ontstaan waarbij medische gegevens van Nederlanders, waaronder vaccinatiestatus, toegankelijk worden voor zorgverleners in andere EU-landen.

Tijdens een debat in de Tweede Kamer waarschuwde het FVD-Kamerlid voor de gevolgen voor privacy, nationale controle en medische autonomie. Vooral de mogelijkheid dat een eenmaal gekozen “opt-out” in noodsituaties toch kan worden doorbroken, noemt hij zorgwekkend.

Er wordt door de EU een “Europees patiëntendossier” opgetuigd. Dat betekent dat straks een arts in Spanje of een apotheker in Griekenland uw medische gegevens (waaronder uw vaccinatiestatus) kan inzien.

Dat kan u blokkeren via een “opt-out” maar die “opt-out” kan mogelijk weer… pic.twitter.com/vUlrAiiN0m

— Pepijn van Houwelingen (@PvanHouwelingen) May 21, 2026

Europees systeem voor medische gegevens

De European Health Data Space is een initiatief van de Europese Unie om medische gegevens beter uitwisselbaar te maken tussen lidstaten. Het doel daarvan is onder meer om zorgverlening binnen Europa te verbeteren, bijvoorbeeld wanneer burgers in een ander EU-land medische hulp nodig hebben.

Van Houwelingen benadrukte echter dat het systeem veel verder gaat dan praktische zorgverlening. “Dat is een soort Europees patiëntendossier,” zei hij tijdens het debat. Volgens hem betekent dit dat artsen of apothekers in landen als Spanje, Frankrijk of Griekenland medische gegevens van Nederlanders kunnen opvragen, waaronder vaccinatiegegevens.

Het Kamerlid koppelde die ontwikkeling direct aan de coronaperiode. Hij verwees naar “medische apartheid” op basis van vaccinatiestatus en stelde dat de ervaringen uit die periode aanleiding zijn om extra kritisch te kijken naar Europese gegevensdeling.

Kritiek op de ‘voorwaardelijke opt-out’

Op papier bestaat er weliswaar een opt-outmogelijkheid, maar die is niet absoluut. Tijdens zijn bijdrage citeerde hij uit informatie van de Europese Unie waarin staat dat burgers het recht hebben om niet deel te nemen aan het gebruik van hun gegevens, maar dat die gegevens alsnog gebruikt kunnen worden voor “belangrijke doeleinden van algemeen belang”.

Daarnaast verwees hij naar passages uit stukken van de minister waarin wordt gesproken over een “doorbrekingsmechanisme”. Daarmee zouden de beperkingsrechten van burgers in bepaalde noodsituaties tijdelijk kunnen worden opgeheven, bijvoorbeeld tijdens een pandemie of een andere grootschalige volksgezondheidscrisis.

Volgens Van Houwelingen is juist dat scenario problematisch. “Als iemand zegt: ik wil niet dat mijn gegevens worden gedeeld, dan moet dat nooit kunnen worden overruled,” stelde hij.

Pleidooi voor een ‘absolute opt-out’

Het FVD-Kamerlid pleitte daarom voor wat hij een “absolute opt-out” noemt: een regeling waarbij burgers definitief kunnen vastleggen dat hun medische gegevens nooit via het Europese systeem gedeeld mogen worden — ook niet tijdens noodsituaties.

Hij vroeg de minister of Nederland juridisch nog de mogelijkheid heeft om zo’n absolute uitzondering vast te leggen. Daarbij sprak hij de vrees uit dat Nederland mogelijk al te veel bevoegdheden aan de Europese Unie heeft overgedragen om dat zelfstandig te kunnen bepalen.

“Wat kan nou een reden zijn om gegevens toch te delen als iemand dat expliciet niet wil?” vroeg hij zich af tijdens het debat.

Vrees voor toekomstige pandemiemaatregelen

Van Houwelingen schetste een scenario waarin bij een nieuwe pandemie andere EU-landen opnieuw beperkende maatregelen zouden invoeren op basis van vaccinatiestatus.

Nederland zou in zo’n situatie zelfstandig moeten kunnen beslissen om daar niet aan mee te werken, aldus Van Houwelingen. Daarom stelde hij voor om technisch de mogelijkheid te behouden om Nederland volledig los te koppelen van het Europese systeem.

Hij sprak daarbij over een “killswitch”: een technische voorziening waarmee Nederland de uitwisseling van medische gegevens direct zou kunnen stopzetten.

“Het gaat mij niet om juridische verhalen,” zei hij. “De vraag is technisch: kunnen we ons onttrekken aan dat systeem?”

Over de auteur: Robin de Boer is economisch geograaf. Volg hem hier op Substack voor exclusieve content.
…

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
Europese Unie Frankrijk FvD Griekenland Nederland Spanje Van Houwelingen