Vrijgegeven RIVM-mails spreken ministerie van VWS tegen: de juiste sterftedata zijn gewoon beschikbaar

Help anderen door dit artikel met iedereen op je social media te delen!

De Stichting Biomedische Rekenkamer (BMRK) probeert al jaren gegevens over vaccinatiesterfte los te krijgen bij het ministerie van Volksgezondheid. Op 24 augustus boog de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zich over de vraag of de minister van VWS jarenlang bewust verkeerde informatie heeft verstrekt aan de stichting, en of de overheid alsnog gedwongen kan worden de juiste gegevens openbaar te maken.

Wat is er precies gevraagd?

De zaak draait om een ogenschijnlijk simpel verzoek: een tabel met gekoppelde gegevens van ruim 400.000 overledenen, bestaande uit vaccinatietijdstip, overlijdensmoment en leeftijdscategorie. De BMRK wil weten hoeveel tijd er zat tussen het laatste prikmoment en het moment van overlijden. Niet meer, niet minder. Toch wordt dit verzoek al meer dan vier jaar tegengehouden, vertraagd of beantwoord met gegevens die de kern van de vraag volledig omzeilen.

Een tabel die nergens op sloeg

In februari 2024 leverde het ministerie eindelijk een tabel aan — maar wat de stichting ontving, was ronduit onbruikbaar. De sterftedatum was stelselmatig verschoven naar de eerste van de maand, waardoor de zogenoemde ‘DeltaVax-waarden’ — het tijdsverschil tussen vaccinatie en overlijden — volledig vertekend waren. De BMRK doopte het geheel tot de ‘pseudo-DeltaVax-tabel’: een product dat er van buiten uitziet als het gevraagde, maar inhoudelijk nergens op slaat.

Wat de zaak extra pikant maakt: interne e-mails van RIVM-medewerkers, boven water gekomen via een Woo-verzoek, laten zien dat de eigen dataspecialisten niet begrepen waarom ze überhaupt de verkeerde database moesten gebruiken. Eén medewerker schreef op 21 februari 2024 letterlijk dat de query ‘opnieuw gedraaid kon worden op basis van CIMS (COVID-vaccinatie Informatie- en Monitoringssysteem, red.), waar geen anonimisatie op van toepassing is’.

Een andere collega meldde vijf dagen na de rechtbankzitting van maart 2024 dat de brondata gewoon aanwezig waren, inclusief de exacte overlijdensdatum, en dat een nieuwe levering vanuit CIMS geen enkel probleem zou zijn.

De minister wist het niet, of deed alsof

Tijdens de zitting bij de Raad van State bleek de vertegenwoordiger van VWS opvallend slecht voorbereid. Hij moest meerdere keren worden gewezen op onderdelen van het dossier die keurig in tabellen waren samengevat, en gaf toe dat hij ‘geen techneut’ was. Zijn schatting voor de benodigde werktijd om de juiste dataset te genereren: ‘ergens tussen de twee en vijf dagen’, maar hij erkende tegelijkertijd niet de expertise te hebben om die inschatting te onderbouwen.

Intussen konden de staatsraden zelf vaststellen dat de gevraagde gegevens technisch gezien gewoon beschikbaar zijn in de CIMS-database van het RIVM. De juridische hamvraag verschoof daarmee naar iets anders: móét de minister die gegevens ook daadwerkelijk verstrekken, of mag hij volstaan met wat er ’toevallig’ al op de plank lag?

Destructieve anonimisering of regelrechte vervalsing?

De BMRK en haar advocate Meike Terhorst stelden dat het verschuiven van een sterftedatum naar de eerste van de maand geen anonimisering is, maar een vorm van vervalsing. Wanneer je op basis van die nep-datum vervolgens DeltaVax-waarden berekent en die publiceert alsof ze kloppen, pleeg je in hun optiek misleiding. De staatsraden waren voorzichtig met dat woord, maar konden niet ontkennen dat de inhoud van de geleverde tabel aantoonbare inconsistenties vertoonde die de minister zelf ook niet kon verklaren.

Eén van de meest opmerkelijke momenten: de vertegenwoordiger van VWS gaf bij een specifieke inconsistentie — het volledig ontbreken van negatieve waarden in de kolommen voor tweede, derde en vierde vaccinatie — toe dat hij het zelf ook niet begreep. Dat betekent dat er niemand gestorven is in de maand dat hij zijn tweede, derde of vierde prik heeft gehad. En dat is natuurlijk eigenlijk onmogelijk. Zijn conclusie? Dat dit aantoont dat er ‘uitvoerige kwaliteitscontroles’ nodig zijn. De BMRK draaide het om: juíst het feit dat die controles kennelijk niet zijn uitgevoerd op de al geleverde tabel, maakt die tabel volstrekt onbruikbaar.

Magyar-arrest: privacy als schild misbruikt?

De stichting beriep zich ook op het zogenoemde Magyar-arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uit 2016. Dat arrest bepaalt dat privacywetgeving niet mag worden misbruikt om overheidsinformatie achter te houden bij organisaties die als publieke waakhond fungeren. Terhorst betoogde dat de BMRK precies die status heeft, en dat de anonimiseringsargumenten van VWS in werkelijkheid dienen om de gegevens te verhullen — niet te beschermen.

Nieuw Woo-verzoek

De voorzittende staatsraad sloot de zitting af met de mededeling dat er binnen zes weken — ergens in de tweede week van oktober — uitspraak wordt verwacht. Valt die negatief uit, dan overweegt de BMRK een gang naar de Europese rechter. Ondertussen bereidt de stichting een nieuw Woo-verzoek voor, ditmaal gericht op de totstandkoming van de dataset die niemand nodig zegt te hebben gehad, maar die er toch gewoon was. En waaruit de sterftedatums stelselmatig waren omgezet naar de eerste van de maand — terwijl niemand bij het RIVM lijkt te weten waarom.

Vier jaar traineren, interne e-mails die de eigen overheid tegenspreken, en een minister die zijn eigen dossier niet kent. Of de Raad van State daar consequenties aan verbindt, wordt in oktober duidelijk.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
Biomedische Rekenkamer CIMS Deltavax gegevensverstrekking overheid Raad van State RIVM sterfte transparantie vaccinatie VWS Woo