Bestuurslid Nederlandse Vakbond Pluimveehouders noemt stikstofcrisis ‘grote leugen’

De stikstofcrisis in Nederland is volgens Bart-Jan Oplaat, bestuurslid van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP), grotendeels gebaseerd op misvattingen. In een opiniestuk stelt hij dat het dominante beeld – dat de natuur verslechtert, de bouw stilligt en de landbouw de hoofdschuldige is – niet klopt en spreekt hij van “drie leugens in één”.

Fundament van het beleid ter discussie

Oplaat plaatst zijn kritiek in de context van de Europese Natura 2000-richtlijn, die lidstaten verplicht natuurgebieden aan te wijzen en te beschermen tegen achteruitgang. Nederland heeft daarbij circa 160 gebieden aangewezen. Volgens hem had de beoordeling van die natuurgebieden moeten plaatsvinden op basis van de feitelijke staat van flora en fauna.

In plaats daarvan heeft de Nederlandse overheid ervoor gekozen stikstofdepositie als doorslaggevende maatstaf te nemen. Andere factoren die invloed kunnen hebben op natuurkwaliteit – zoals verdroging, vernatting, ziekten of invasieve soorten – zijn daarmee naar de achtergrond verdwenen. Hij stelt dat deze keuze, ondanks eerdere waarschuwingen van onder meer het Planbureau voor de Leefomgeving, heeft geleid tot de huidige juridische impasse.

Staat van de natuur genuanceerder

Volgens Oplaat schetst de praktijk een minder alarmerend beeld dan vaak wordt gepresenteerd. In het merendeel van de Natura 2000-gebieden is geen sprake van aantoonbare achteruitgang van planten en dieren. In andere gevallen ontbreken voldoende meetdata om een duidelijke trend vast te stellen.

En waar achteruitgang voorkomt, ligt de oorzaak meestal bij andere factoren dan stikstof, zoals veranderingen in waterhuishouding. Toch krijgt stikstof in beleid en debat vaak de hoofdrol toebedeeld, omdat dit juridisch zo is vastgelegd.

Beperkte impact op de bouw

Ook het idee dat de bouwsector grotendeels stilligt door stikstofregels wordt door Oplaat betwist. Hij stelt dat het merendeel van de bouwprojecten doorgang vindt en dat vertragingen vaker voortkomen uit complexe procedures, regelgeving en bezwaren. Slechts een beperkt aantal projecten wordt daadwerkelijk tegengehouden door stikstofnormen.

Volgens hem is stikstof daarmee verworden tot een gemakkelijk aangewezen oorzaak, terwijl de werkelijke knelpunten elders liggen.

Rol van landbouw genuanceerd

Oplaat maakt daarnaast onderscheid tussen verschillende vormen van stikstof. Het grootste deel van de lucht bestaat uit onschadelijk stikstofgas, terwijl het beleid zich richt op reactieve stikstofverbindingen zoals stikstofoxiden en ammoniak. De concentraties daarvan liggen in Nederland onder Europese grenswaarden en veroorzaken geen directe schade op het huidige niveau.

Hij wijst er bovendien op dat de landbouw niet de enige bron is: een aanzienlijk deel van de uitstoot komt uit andere sectoren en natuurlijke processen. Daarmee is de focus op de veestapel als hoofdprobleem niet terecht, vindt Oplaat.

Kritiek op strenge normen

Hij noemt de normen die Nederland hanteert voor stikstofdepositie onrealistisch streng en stelt dat ze in de praktijk niet haalbaar zijn, zelfs niet bij vergaande maatregelen.

Nederland gaat hiermee verder dan wat Europese regelgeving vereist. Daardoor ontstaat een situatie waarin economische activiteiten worden beperkt zonder dat dit leidt tot aantoonbare verbetering van de natuur.

Oproep tot herziening

Oplaat concludeert dat de stikstofcrisis in belangrijke mate het gevolg is van beleidskeuzes en juridische uitgangspunten, en niet van een acute ecologische noodsituatie. Hij pleit voor een herziening van het beleid, waarbij meer wordt gekeken naar de feitelijke toestand van de natuur en minder naar modelmatige berekeningen.

Zonder aanpassing van de wetgeving zal de impasse blijven bestaan, met blijvende gevolgen voor onder meer landbouw en economie, waarschuwt hij.