Socialmediaverbod jongeren en digitaal paspoort: wat staat ons nog meer te wachten?

Help door deze informatie met je kennissen op je social netwerk te delen!

Het socialmediaverbod voor jongeren en digitaal paspoort — deze twee begrippen zitten veel nauwer aan elkaar vast dan de Britse regering wil doen geloven. Financieel journalist Arno Wellens analyseerde in een gesprek met Ancilla van de Leest (blckbx) wat er werkelijk achter de nieuwe Britse wetgeving schuilt, en waarom die ontwikkeling ook voor Nederland verstrekkende gevolgen heeft.

Groot-Brittannië verbiedt social media voor minderjarigen — maar hoe?

De zojuist afgetreden Britse premier Keir Starmer kondigde een socialmediaverbod aan voor iedereen onder de zestien jaar. Daar kleeft één fundamenteel praktisch probleem aan: handhaving. Hoe stel je online vast hoe oud iemand is? Het antwoord dat stilletjes op de achtergrond wordt voorbereid, is een digitale identiteit — een digital ID waarmee elke gebruiker geverifieerd kan worden voordat hij of zij toegang krijgt tot platforms. Bijkomende maatregelen die al circuleren zijn een soort ‘avondklok’ voor socialmediagebruik en beperkingen op VPN-gebruik. De combinatie van deze maatregelen schetst een zorgwekkend beeld.

Wetenschappelijk bewijs bleek flinterdun

De wettelijke basis voor dit verbod wankelt aanzienlijk. Starmer beriep zich op wetenschappelijk onderzoek waaruit zou blijken dat social media dodelijk is voor kinderen — letterlijk. De Universiteit van Cambridge, die het onderliggende materiaal analyseerde, trok echter heel andere conclusies. Volgens de onderzoekers zijn de grote claims — over seksueel misbruik, suïcide en sterfte — simpelweg niet bewezen, omdat het beschikbare onderzoek daarvoor ontoereikend is. Wat de onderzoekers wél konden vaststellen: langdurig gebruik van social media heeft een statistisch significant, maar bescheiden negatief effect op de mentale gezondheid van jongeren. De onderzoekers zelf adviseerden dan ook om in te grijpen op de gebruiksduur, niet op een totaalverbod. Starmer negeerde die nuance volledig.

Politieke agenda: moderatie als doelstelling

Opmerkelijk aan de Britse wet is de uitzondering die wordt gemaakt voor het platform Bluesky — een alternatief voor X (voorheen Twitter) dat bekendstaat om zijn strikte moderatiebeleid. Juist op Bluesky blijkt grooming van minderjarigen ook voor te komen, zo erkende het platform zelf. Toch valt het buiten het verbod. Wellens trekt hieruit een heldere conclusie: de wet gaat niet over kinderveiligheid, maar over het disciplineren van online spraak. Platforms die kritisch commentaar op Starmer toestaan — zoals X — worden de facto harder aangepakt dan platforms die dat soort uitingen verwijderen. De politieke kleur van de maatregel is daarmee moeilijk te ontkennen.

Het digitaal paspoort: al jaren in de maak

Wie denkt dat dit een spontane reactie is op een maatschappelijk probleem, heeft het mis. Al in de zomer van 2019 — ruim vóór de coronapandemie — kondigden de ministeries van Economische Zaken van Frankrijk en Duitsland gezamenlijk een project aan voor een Europees digitaal paspoort, met medische data als eerste toepassing. De EU Digital Identity Wallet moet vóór 2027 in alle lidstaten beschikbaar zijn. Daarin komen uiteenlopende databronnen samen: medische dossiers, aankoopgedrag, CO2-voetafdruk, genetische informatie en meer. De Tweede Kamer stemde tegen de invoering, maar dat weerhield het kabinet er niet van gewoon door te gaan.

Palantir en het WEF: wie drijft dit aan?

Het Amerikaanse databedrijf Palantir speelt volgens Wellens een centrale rol in deze ontwikkeling. Het bedrijf is groot voorstander van een volledig digitale samenleving waarin overheden via één centraal systeem grip houden op hun burgers. Het World Economic Forum ziet er commerciële kansen in. En centrale banken gebruiken het momentum om contant geld te vervangen door de CBDC. De coronacrisis fungeerde daarbij als katalysator: honderden miljarden aan noodgelden werden niet alleen ingezet voor de zorg, maar ook voor de financiering van deze digitale infrastructuur. Wellens haalt een ontnuchterend cijfer aan: voor elke euro die naar de Nederlandse gezondheidszorg gaat, trekt de Europese Commissie duizend euro uit voor haar digitale agenda.

De risico’s zijn niet hypothetisch

Een systeem dat genetische data, medische dossiers, betalingsverkeer en sociale media samenvoegt in één app is per definitie een aanvalsdoelwit van ongekende omvang. Een datalek in zo’n systeem tast niet alleen de privacy van miljoenen mensen aan — het ondermijnt de fundamenten van een vrije samenleving. Oud-Kamerlid Rahimi, met een achtergrond in informatica, waarschuwde daar expliciet voor in het parlement. Hij werd weggehoond. Wellens formuleert het scherp: wie zo’n alomvattend systeem bouwt, levert een instrument af waarmee selectie op basis van afkomst, gedrag of opvattingen met één druk op de knop mogelijk wordt. Dat is geen vergezochte theorie — het is de logische consequentie van de architectuur.

Wat kun je nu al doen?

Wellens adviseert ouders niet te wachten op wetgeving. Er bestaan nu al apps waarmee je als ouder meekijkt met het smartphonegebruik van je kind, inclusief AI-signalering bij zorgwekkende berichten. Schermtijdbeperkingen zijn direct in te stellen. De onderzoekers van Cambridge wezen al op de gebruiksduur als het werkelijke probleem — dat is iets waar je als ouder vandaag op kunt ingrijpen, zonder digitale identiteitssystemen of overheidsbemoeienis. Op politiek niveau ziet Wellens maar één uitweg: een fundamentele koerswijziging waarbij reeds gebouwde digitale infrastructuur actief wordt ontmanteld, burgerrechten worden hersteld en het discriminatieverbod opnieuw grondwettelijk wordt verankerd. Dat vereist politieke wil — en een publiek dat begrijpt wat er op het spel staat.

Blijf op de hoogte & steun onafhankelijke journalistiek

Lees meer over:
censuur digitaal paspoort digital ID EU digitale identiteit Groot-Brittannië jongeren Keir Starmer online privacy Palantir sociale media socialmediaverbod surveillancestaat